HAUTESKUNDE
OROKORRAK	2008

Eusko Alkartasuna

1.6 PROGRAMA

2008ko MARTXOAREN 9an EGINGO DIREN GORTE
NAGUSIETARAKO HAUTESKUNDEETARAKO EUSKO ALKARTASUNAREN HAUTESKUNDE-PROGRAMAREN EGITURA

(6. bertsioa – 2008/02/20)

HITZAURREA
1	DEMOKRAZIA-PRINTZIPIOA ETA EUSKAL GIZARTEAREN
ERABAKITZEKO ESKUBIDEA
2	JUSTIZIA ETA GIZA ESKUBIDEAK
3	DATORREN LEGEALDIRAKO PROGRAMA-PROPOSAMENA
3.1	POLITIKAK GIZARTE GAIETAN
3.1.1	LAN-MUNDURATZEA, ENPLEGUA ETA SOLIDARITATEA
3.1.2	GIZARTE-POLITIKA ETA GIZARTE ONGIZATEKOA
3.1.3	JUSTIZIA ADMINISTRAZIO GERTUA ETA GIZATIA
3.2	POLITIKAK EKONOMI GARAPENEKO GAIETAN
3.2.1	EKONOMI SUSTAPENA ETA GARAPENA
3.2.2	FORMAZIOA, IKERKUNTZA ETA JAKINTZAREN GIZARTEA
3.2.3	ZERGA ETA FINANTZA POLITIKA
3.2.4	GARRAIOA ETA HORRI LOTUTAKO AZPIEGITURAK
3.3	POLITIKAK INGURUMENA BABESTEKO ETA BALORATZEKO GAIETAN
3.3.1	URAREN ZIKLOAREN ERABATEKO IKUSPENA
3.3.2	HONDEKINEN GAIETAN PREBENTZIO, BERRERABILTZE ETA BIRZIKLATZE POLITIKAK
3.3.3	BALIO NATURALISTIKOA DUTEN ESPAZIOEN BENETAKO BABESA ETA BIODIBERTSITATEAREN BERMEA
3.3.4	POLITIKA ENERGETIKOA ETA KLIMA-ALDAKETA
4	EUSKAL HERRIAREN ESKUBIDEEN DEFENTSA, BAKEA,

HITZAURREA

Orain amaitzen den legealdia bereziki gogorra izan da bakea lortzeko eta bere eskeekin bat datorren normalizazio politiko maila iristeko euskal gizarteak zuen itxaropenerako.

Ia  ustekabez  sortutako  gobernu  sozialista  berri  batek  eskubide  indibidual  eta  sozialen errespetuan aurrerapausoak emateko borondatea iragarri zuen, eta itxaropen berriak sortu zituen,  bere  erakunde  demokratikoen  bitartez  Euskal  Herriak  egindako  eskariekin  bereziki areriotsua  izanez  eta  Herrialde  Historikoen  burujabetasuna  garatzeko  edonolako  nahiaren aurka Estatutik aurkako jarrera agertuz, politika espainolaren ikuspegi ultranazionalista baten berpizkundearekin urtetan gobernuan egon zen Alderdi Popularraren ostean izan bazen ere.

Hala  ere,  aldaketarako  eta  berrikuntzarako  itxaropen  horiek  oso  gutxi  iraun  zuten.  Eusko Jaurlaritzak  gehiengo  osoz  Estatutu  Politiko  berria  onartu  ondoren  ikusi  ahal  izan  zen Estatuan gauzak ez zirela aldatu. Txikia izanik ere negoziatzeko saiakera bat bera ere egin gabe   EAEren   status   politikoan   edonolako   aldaketari   uko   eginaz   Espainiako   estatuko organoetan	eta	estatuari	obeditzen	dioten	alderdien	gehiengoan	euskal	gizarteko erakundeen   ordezkariek   topatu   zuten   erabateko   gaitzespenak,   Zapatero   Presidenteak zekartzan aire berriak nondik norakoak ziren erakutsi zigun.

Memoria	historia	bezalako	eta	diktadurazko	erregimenak	Salamancan	lagatako dokumentazioa  itzultzearena  bezalako  gaiak  bete  izana  bezala  hain  gai  sentiberak  behar bezala   itxi   ez   izana,   garai   frankistako   epaien   deuseztapena,   frankismoaren   eskutik errepresioa  jasan  zutenen  egiazko  arreta…  bezalako  gauzen  aurrean  gertatuz  berriro  ere biziatuak ageri ziren aire berriak.

Estatuaren  kultura  aniztasunaren  errealitatearen,  hizkuntza  ofizial  desberdinen  eta  baita bereziki  sinbolikoak  diren  gaien,  erkidego  historikoen  kirol-selekzioen  aitorpena  esaterako, aitorpenean	ere	Gobernu	sozialistak	ez	du	erakutsi	bere	aurretik	egon	ziren kontserbatzaileengandik desberdintzen den borondaterik.

Hala  ere,  Diputatuen  Kongresuan  gertatutakoa  baino  egoera  zapuztaileago  bat  etortzeke zegoen.  Estatuaren  eta ETAren  arteko  negoziaketa  prozesuak,  hark  egindako  etengabeko tregoa aitorpenarekin etorri zenak, bazirudien azken hamarkadatan bizi izan dugun biolentzia egoera  etengabearekin  amaituko  zuen  egoera  batetara  eraman  gintzakeela.  Estatutik,  eta bereziki  Alderdi  Sozialistatik,  egindako  deklarazioek  oinarri  seguruak,  oso  landuak  eta

arrakastaz amaitzeko posibilitate altuak zituen prozesu bat bermatuko zuten aldez aurreko
kontaktuetan heldutasun maila bat ematen zuten aditzera.

Hala  ere,  denborak  bere  tokian  jarri  ditu.  Adierazpen  eta  aieru  haietako  asko  erretoriko hutsak  eta  negoziazio-mahaian  eseritako  aldeen  onura  politikorako  prozesua  erabiltzera bakarrik  bideratuak  agertu  zaizkigu.  Zoritxarrez,  euskal  gizartearen  ordezkari  legitimoak kanpoak uzteko beste saiakera bat.

Horrela,  negoziazioak  hautsi  izanak  eta  ETA  mehatxuen  eta  hilketen  bide  higuingarrira itzultzeak, Barajaseko aireportuaren T-4 terminalean egindako atentatuarekin, biolentziaren amaierara iristeko euskal gizartearen itxaropenei izugarrizko kolpe latza suposatu die.

Gobernu  Zentralaren  eta  Alderdi  Sozialistaren  berehalako  erantzuna  aurreko  legealdian Alderdi  Popularrak  hasitako  bidera  berriro  etortzearena  izan  da,  ETAren  biolentzia  itzuli izanaren  aurreikusteko  moduko  hauteskunde-ondorio  negatiboak  mugatzen  saiatuz.  Eta, zoritxarrez, esperientzia horretatik gutxi ikasi dutela erakutsiz.

Eusko  Alkartasunatik  beti  defendatu  izan  dugu  euskal  biztanleriaren  eta  espainolaren ordezkari legitimoen arteko negoziazioaren eta akordioaren beharra. Biolentziaren amaiera ETArekin   negoziatzeko   beharra   ahaztu   gabe,   negoziazio   politikoa   benetako   eragile politikoen  artean  garatu  behar  da,  hauteskundeetan  berretsitako  herritarren  ordezkaritza gauzatzen dutenen artean hain zuzen.

Eta Eusko Jaurlaritzaren gidaritzapean eta Gasteizko Legebiltzarreko gehiengoak berretsita herritarren  ordezkaritza  horrek  Espainiako  estatuari  obeditzen  dioten  alderdiek  zoritxarrez gutxietsi zuten proposamen bat mahai gaineratu zuen jada. Euskal errealitatearen erabateko ezjakintasuna eta alderdi horien muin demokratikoaren ahultasun kezkagarri bat gordetzen duen akats larri hori bideratu egin beharra dago datorren legealdian.

Eusko	Alkartasunak	Estatuarekin	negoziaketa	prozesu	berri	bat	hasteko	Eusko Jaurlaritzaren  proposamena  babesten  du,  prozesu  horrek  euskal  gizartearen  borondatea zalantzarik gabe zehaztuko duen kontsulta batekin amaitu behar duelarik nahitaez.

Babes horrek inori ezkutatzen ez zaizkion oinarri jakinak ditu.  Proposamen hori azkeneko bi legealdietan   Euskal   Autonomia   Erkidegoa   gobernatu   duen   Koalizioaren   hauteskunde- programaren  barne  egon  da.  Baina  haren  egiletasunetik  harago,  jarrera  horren  benetako muina   gizarte   baten   gehiengoaren   borondatea   errespetatzeko   konpromisotik   arazoak konpontzeko  bide  bakarra  negoziazioa  eta  desberdinen  arteko  elkar  ulertzetik  datorrela

irmoki  ustean  dago;  eta gizarte horrek  benetan pentsatzen duena  ezagutzeko  era bakarra
zuzenean  galdetzea  da.  Euskal  gizarteari  zuzenean  eta  argi  eta  garbi  bere  borondate zehatza  zein  den  adierazteko  aukera  ematea;  azken  finean,  exijentzia  demokratiko-kontu hutsa da.

Hastear  dagoen  legealdi  honetan,  Gorte  Orokorretan  Eusko  Alkartasunak  izango  duen ordezkaritza proposamen hori nahasterik gabe defendatuko duen ahotsa izango da, Euskal Herriak bere etorkizuna erabakitzeko duen eskubidearen errespetua exijitzearena alegia.

Ez  bakarrik  gure  lurralde  eremuan,  baita  Estatu  osoan  ere,  herritarren  bizitza  kalitatea hobetzeko   proposamen   zehatzekin   printzipio   horiek   defendatuz   segidako   legealditan garatutako lanaren segurtasunarekin gurea egiten dugun erronka da hau.

Eusko Alkartasunaren printzipio ideologikoak, alderdi aurrerakoia eta sozialdemokrata gisa, gizarte zuzen, libre eta solidarioa eraikitzera bideratua, aukera-berdintasunean eta Ongizate Estatuko  ondasun  eta  zerbitzuak  eskuratzeko  aukeran  oinarritua,  Estatuko  parlamentuko organoetan bere ordezkarien zeregina herritar ororen bizitza kalitatea hobetzera bideratutako proposamenak gauzatzera eramen dute, bereziki sektore kaltetuenei dagokienean.

Justizia soziala, askatasuna eta solidaritatea balioak defendatzeko jarrera, XX. mendearen azken  aldiko  errealitate  dinamikoari  eta  XXI.  mendeko  lehenengo  urtetara  egokituta,  egun Estatuak  oraindik  euskal  gizarteari  zor  dion  autogobernua  defendatzearekin  batera,  Gorte Nagusietan  bere  ordezkarien  ekintza  politikoaren  ardatz  izan  dira.  Eta  horretan  jarraituko dute datorren legealdian, are gehiago printzipio  horiek iragan abenduan Donostian egin zen Kongresuan berretsiak izan direnean.

Estatu  mailako  erakundeetan  datozen  lau  urtetan  Eusko  Alkartasunak  defendatuko  dituen hainbat	proposamen	eta	ekintza-lerro	nagusienetakoak	egituratzerakoan,	erabateko garrantzia du ia sortu zenetik berea egin duen eta aurreko hauteskunde-programatan egon delarik ere bere burua aurrerakoitzat jotzen duen edonoren erakunde-jardueraren muineko elementu gisa erabateko indarra duen printzipio batek : Garapen Jasangarriaren printzipioak.

Politika  ekonomikoak,  gizarte  politikak  eta  ingurumenekoak  maila  berdina  hartzen  duten hausnarketarako eredu oso gisa eratzeko ikuspegi sektorialetatik gain dagoen printzipioa da hau,  aspektu  guzti  horiek  elkar  erlazionatzen  dituen  errealitate  poliedriko  baten  elementu egituratzaile  izanez.  Beraz,  politika  horietako  bakoitzari  besteen  une  berean  heldu  behar

zaio,   lehen   mailako   edo   ekintzakotan   eta   konpontzaileetan   banatzen   zituen   aurreko
kontzeptualizazioa desagertaraziz.

Ikuspuntu  horretatik,  datorren  legealdirako  Eusko  Alkartasunaren  proposamenak  hiru  atal nagusitan banatuko dira : gizartekoa, ekonomikoa eta ingurumenekoa.

Politikak gizarte arloan

Lan-munduratzea, enplegua eta solidaritatea

Gizarte-politika eta gizarte ongizatekoa

Aukera-berdintasuna eta eskubide-berdintasuna

Kultura eta informazio gizartea

Politikak ekonomi garapeneko gaietan

Ekonomi sustapena eta garapena

Formazioa, ikerketa eta jakintzaren gizartea

Zerga eta finantza politika

Garraioa eta horri lotutako azpiegiturak

Politikak ingurumena babesteko eta baloratzeko gaietan

Uraren zikloaren erabateko ikuspena

Hondakinen gaietan prebentzio, berrerabiltze eta birziklatze politikak

Baliabide mugatu gisa lurra babestea

Balio naturalistikoa duten espazioen benetako babesa eta biodibertsitatearen bermea

Politika energetikoa

1	DEMOKRAZIA-PRINTZIPIOA	ETA	EUSKAL	GIZARTEAREN

ERABAKITZEKO ESKUBIDEA

Euskadi  barruan,  eta  haren  eta  Espainiako  estatuaren  artean,  eztabaida  politikoaren  gai nagusietako bat hain zuzen ere Euskal Herriak, Euskal Gizarteak nahi bada, bere etorkizuna erabakitzeko gaitasunaren nondik norainokoan datza.

Denboraldi ilunenetako baten ondoren Espainiako estatura demokrazia iristeak, gai horretan bateratasuna  bilatzea  ekarri  zuen,  gutxienetako  topagune  bat  bilatzea,  hori  Gernikako Estatutuan   gauzatu   zelarik.   Une   hartako   baldintza   zailen   aurrean,   langabezia-tasa izugarriarekin,	erabateko	desintegrazioan	hazkunde-hasiera	ekonomikoaren	euskarri izandako   sektoreekin   krisian   zegoen   ekonomiarekin,   hobetzeko   itxaropen   urriekin   eta erabateko giro politiko ziurgabearekin, nahikoa borondate eta gaitasun egon zen iraganeko errealitate baten, eskubide historiko batzuen eta herritarren borondatearen aitortzan aurrera egiteko.  Horietan  oinarritu  zen  lehenengo  topagune  bat,  epe  ertaineko  soluzio  bat,  Herri honi, jasaten ari zen egoera zauritua konpontzearren egonkortasun bat emateko gutxieneko elementu  batzuk  ematea.  Epe  ertaineko  irtenbide  hori  hitzez  hitz  horrela  zioen  Agindu Gehigarrian  jasota  gelditu  zen  :  "Estatuto  honetan  finkatu  den  erregimen  autonomikoaren onarpenak ez du esan nahi, Euskal Herriari gisa historian barrena dagozkiokeen eskubideei uko   egiten   zaienik,   ordenamendu   juridikoak   erabakitzen   duenaren   arauera   gaurkotu daitezkeelarik".

Errealitate  desberdin  baten  lehen  uneko  aitorpen  hori  azkar  hasi  zen  berraztertzeko  eta atzera pausoko adibide kezkagarriak ezagutzen. "Café para todos" formulapean Komunitate Historikoen   estatusa   txikitzeko   estatuari   obeditzen   dioten   alderdien   arteko   akordioek, estatuko botereek demokraziaren lehen unetan lortutako akordioen berrinterpretazioa ekarri zuten, kasu batzutan oinarrizko legediaren bidea erabiliz eta beste batzutan berrinterpretazio konstituzionala.  Horrela,  Euskal  Herriari  aitortutako  eskubideen  etengabeko  murrizketa- kanpainari  ekin  zitzaion,  horren  lehenengo  erakusgarri  izanik  onartu  zenetik  Gernikako Estatutuak berak (euskal gizarteak berronetsia eta Gorte Nagusiek berretsia) jasaten duen EAEri aurreikusitako transferentziak ez betetzea.

Horrekin   batera,   nazionalismo   espainoletik   behin   eta   berriro   errepikatutako   diskurtsoa finkatuz  joan  da.  Diskurtso  horren  arabera,  euskal-burujabetzaren  oraingo  markoa  iritsi daitekeen muga da, erabat altua baita eta gainera ez dagokio iraganeko eskubide bati, aldiz

Estatuak  emandako  doako  zerbait  da,  eta  ondorioz  Estatuak  berak  moztu,  mugatu  eta
gutxitu dezakeena bere aukeran. Ondorioz, ikuspuntu nazionalista espainol baten interesetik teoria  politiko  bat  sortzea  da  helburua,  oinarri  hauekin  :  Hemen  herri  bakarra  dago, espainola,  eta   egungo   eredu   autonomikoak   Herri   horrek   interes   publikoen   kudeaketa administrazio  aldetik  deszentralizatzeko  borondateari  soilik  erantzuten  dio,  eta  ez  inolako eskubide espezifikoak dagozkien beste errealitate nazionalen aitorpenari.

Diktadura frankistaren ondoren lehenengo topagune izan zenaren berrikuspen hori, alabaina, Espainiako Konstituzioaren  idazkerak  berak  eta  Gernikako Estatutuak (ez  dezagun  ahaztu Gorte  Nagusiek  berretsi  zutela  eta  konstituzionaltasun  espainolaren  muinaren  zati  dela) espresuki  jasotzen  duten  Eskubide  Historikoen  aitorpenaren  errealitate  gordinaren  aurka doa.  Aitorpen  horrek  aski  jakina  den  eta  dokumentatuta  dagoen  errealitate  historiko  bat konstituzio-legedira ekarri besterik ez du egiten.

Aitorpen hori gutxi balitz, ezin ahaztu daiteke Estatu espainolak Herrien Autodeterminazio- Eskubidea	aitortzen	duten	nazioarteko	akordioak	berretsi	dituela,	bere	barneko Ordenamenduari atxikiz. Eskubide horri esker beste eremu geografikoetan errealitate politiko berriak   aitortu   dira,   paradoxikoki   Euskal   Herriari   ukatzen   zaizkiolarik,   bere   aplikazio- eskubidea   mugatu   nahi   duten   teoria   berriekin,   printzipio   hori   bihurrituz   norberaren borondatearen   arabera   aplikagarri   den   eskubide   bihurtu   arte,   une   bakoitzeko   interes politikoen  arabera  Estatuek  garatutako  ekintzen  justifikazio  gisa  bakarrik  balio  duena.  Eta Eskubide hori ukatzearren, Euskal Herriaren izatea bera ere ukatzeraino eraman izan du.

Hala  ere,  eta  manipulazio  horien  gainetik,  zenbait  kasutan  kontu  handiz  prestatuak  eta erabat   lotsagabeak   bestetan,   Euskal   Herriarekiko   gure   konpromiso   ezbairik   gabean indartzen gaituen eta bere etorkizuna erabakitzeko duen eskubidea berriro berresteko balio duen nazioarteko eremuko printzipio bat dago.

Estatuen lehentasuna eta haren interesak Herri eta Nazio kontzeptuen irakurketa mugatzaile batetik	eta	testu	legalen	ezagutze	argi	baten	ezetik	defendatzen	dituztenek Autodeterminazio-Eskubidea birlantzerakoan nazioarte mailan potentzia kapitalista handien inperio   kolonial   dezimononikoak   osatzen   zituzten   lurraldeen   deskolonizazio-prozesura murriztuz  haren  esanahia  pixkanaka  murrizten  joan  badira,  Printzipio  Demokratikoaren sustraiak  Konstituzio  demokratiko  guztiak  inspiratzen  dituzten  printzipio  horietan  bertan murgiltzen dira. Ez du eskatzen aurretik Nazio bat izaterik, ez da haren aitortzarik ere. Aski

da  erabaki  demokratikoa.  Bestalde,  Konstituzio  demokratiko  guztien  printzipio  inspiratzaile
izaki Ordenamendutik ondoriotzen da, berariazko formulazio edo aitorpen beharrik gabe.

Britainia Handia eta Kanada bezalako tradizio demokratiko ezbairik gabeko bi herrialdetatik sortutako  Printzipio  hori,  guztiz  bat  dator  Eusko  Alkartasunaren  aurreiritziekin  eta  alderdi bezala sortu ginenetik defendatzen dugun euskal Herriaren erabakitzeko eskubidearekin.

Eskozia  eta  Galesen  Demokraziari  eta  Botere-Itzultzeari  buruzko  Liburu  Zuria  idazteko oinarri  izan  zen  Britainia  Handian  1973.ean  egin  zen  Kilbrandon  Txostenak  adierazten zuenez, komunitate bat nazio gisa hartu ahal izateko baldintza  galdagarriak zeintzuk diren zehazterakoan  "...epailerik  hoberenak  herriak  berak  dira,  horrela,  herritar-talde  batek  bere buruaz  aparteko  nazio  moduan  pentsatzen  badu,  ez  da  beharrezkoa  ezer  gehiago  nazio horren izatea egiaztatzeko..."

Argudio-oinarri  horretan,  Kanadako  Gorte  Gorenaren  doktrinak,  bere  etorkizunari  buruz erabakitzeko gizarte baten borondate kontzientearen ondorio demokratikoetan aurrera egiten
du.  Québecen  mugimendu  independentista  garrantzitsu  bat  garatzen  ari  zelarik,  nahiz  eta ulertu   Ordenamendu   Juridikoan   ez   duela   espresuki   aitortua   bere   autodeterminazio- eskubidea,  ez  eta  aldebateko  sezesiorik,  adierazten  du  Québeceko  herritarren  artean egindako  erreferendum  batek,  eta  sezesioari  buruzko  galdera  argi  baten  aurrean  emaitza positiboak lortzen badira, Kanadako Gobernuak, gehiengoen errespetuari buruzko printzipio demokratikoa jarraiki, Québecekin gai hori negoziatzeko beharra duela, eta era berean, hark nahitaez irtenbidea Kanadarekin   negoziatu edo paktatu behar duela aldebateko erabakirik hartu aurretik.

Eusko  Alkartasuna  bat  dator  zalantzarik  gabe  oinarri  demokratikokoak  diren  espresio horiekin, eta euskal gizartearekin datozen martxoko hauteskundeen ondoren osatuko diren Gorte Orokorretan defendatzeko konpromisoa hartzen du bere gain. Bestalde, ez da aurreko legealdietan landu ez duen konpromisoa, alderdi politiko gisa sortu zenetik dituen printzipio ideologikoekin bat baitator.

Hala  ere,  datozen  hauteskunde  orokorren  ondorioz  sortuko  den  Gobernuarekin  euskal gizarteari  egingo  zaion  kontsulta  batekin  amaituko  den  negoziazio-prozesu  bat  hasteko Eusko   Jaurlaritzaren   proposamenak   berebiziko   garrantzia   ematen   dio   alderdi   bezala datorren legealdian garatuko duen lanari, eta bereziki Gortetan izango duen ordezkaritzaren bitartez. Ohi bezala, jarrera garbia mantenduko dugu, tolesgabea, balio demokratikoak eta

bakezaleak   defendatuz,   giza   eskubideen   eta   gure   gizartearen   gehiengoaren   nahiaren
errespetutik.

Epe trinko eta zaila dugu aurrean, baina programa honen Hitzaurrean aipatu dugun azken urtetako gertaeren ondorioz nahitaezkoa dena. Eta egoera honetan, Eusko Alkartasunaren zeregina eta maiz bakarka egin bada ere hamarkadatan erakutsitako Euskal Gizartearekiko bere konpromisoa, ezinbestekoak gertatzen dira.

2	JUSTIZIA ETA GIZA ESKUBIDEAK

Giza eskubideen politika nuklearrek ez lukete, teorian, hauteskunde-aurkakotasunerako gai izan beharko. Eta are gutxiago Zuzenbidezko Estatu sozial eta demokratiko bateratu bat nahi duen  herrialde  batean.  Baina  zigor-legeri  espainolak  bizi  duen  noraez  errepresiboak  eta, bereziki,	terrorismoaren	aurkako	izaerakoak,	herritarrekiko	lehen	generazioko	giza eskubideak sustatzeko hainbat pauso benetan eta egiaz bultzatzeko nahitaezko konpromiso bihurtzen  du.  Guzti  hori,  galdutako  bidea  berreskuratzeko  nahiarekin.  Atzera  pausoak indargabetzearren,  eta  horrela  funtsezko  eskubideen  (elkartzeko  eskubidea,  adierazpen- askatasunekoa,  ideologikoa,  parte  hartze  politikokoa...)  egikaritzari  inoiz  egotzi  behar  ez ziren espazioak itzultzeko.

Giza Eskubideen sustraizko defentsa helburu duen gure posizio ideologikotik, Giza Eskubide horiek  gizarte-bizitzako,  politikako,  ekonomiako,  laneko  eta  kulturako  esparru  guztietan edonolako urraketaren salaketa eskatzen duen multzo independente eta zatiezintzat ulertuta, Espainiako  estatuari  premiazko  eske  hau  egiten  diogu  -eta  alderdi  politiko  gisa  helburu horrekin konprometituko dugu gure ekintza politikoa- :

	Giza Eskubideei buruzko Ekintza-Plan bat aurkezteari. PSOEko Gobernuak aurreko legealdian jada hartu zuen konpromiso bat da, beste behin ere bete ez dena. Horrela eskatzen   dio   Amnistia   Internazionalak   etengabe   eta   arlo   honetan   nazioarteko betebeharrak  gogoraraziz.  Eusko  Jaurlaritzak,  aldiz,  2006ko  maiatzean  aurkeztu zuen  Bake  eta  Bizikidetza  Plana,  euskal  eremuan  Giza  Eskubideen  gure  Ekintza- Plana dena.

	Giza	Eskubideen		Ekintza-Planaren	zati	nuklearretako		baten	 moduan	Giza Eskubideetan	Hezitzeko	Plan	bat	aurkezteari.	Herritartasunerako	eta	Giza Eskubideetarako	Hezkuntza	ikasgaia	bultzatzearekin	ez	da	nahikoa.	Giza eskubideetan  hezitzea  askoz  gehiago  da  eta  eskolatik  askoz  urrutiragoko  ekintza- konpromisoa eskatzen du. Eusko Jaurlaritzak onartua du jadanik Bakerako eta Giza Eskubideetarako Hezkuntzarako Euskal Plana 2007ko abenduan.

	Torturaren aurkako Ekintza-Plan bat aurkezteari. Torturarik ez dagoela dioen bertsio ofizialaren aurrean, iturri erabat fidagarriek eta oraintsuko gertaera izugarriek horiek existitzen dutela ziurtatzen dute ezbairik gabe, eta ez anekdota edo bakarkako kasu bezala. Torturarik ez balego ere -eta ez da hori kasua- demokrazia orok prebentzioko estandarrak  erabat  operatiboak  edukitzera  behartuta  dago,  eta  horrek  Espainaren
kasuan, suposatu beharko luke :

a.   Atxilotze-zentro guztietan orokorki grabatzeko kamerak ipintzea.

b.   Atxiloketatan auzitegiko protokoloak aldatzea eta egiaz ezartzea, konfiantzako auzitegi-medikuen parte hartze zabalarekin.

c.   Litezkeen   torturen   epaiketaren   eta   ikerketaren   aurrean   jarrera	errotik aldatzea. Zigorgabetasuna da faktore kriminologiko nagusiena.

d.   Atxilotze- eta atxikitze-zentroetan eta espetxeetan bertaratzea zilegitzen duen borondatezko protokoloa ezartzea. 2007ko ekainetik Espainiako estatua ez da betetzen  ari  aipatu  protokoloak  finkatzen  dituen  betebeharrak,  edonola  ere egitura federala behar luketen babes nazionaleko bideak sortzea suposatzen dutenak.

	Eta,  azkenik,  sare  juridiko-zapaltzailea  desegingo  duen  eta  honako  lege-tresnen legeria  sakonki  aldatzea  helburuen  artean  edukiko  duen  eskubide  zibiletan  eta politikoetan Ekintza-Plan bat aurkezteari :

a)   Zigor-legeak funtsez aldatzea

1.-	Taldeak  beldurtzeko  mehatxuen  delitua  indargabetzea  erabat  zehaztu gabekoa delako (Zigor Kodearen 170. artikulua indargabetzea).

2.-	Talde  terroristatzat  zer  ulertu  behar  den  juridikoki  mugatzea  (Zigor Kodearen	515.2	artikulua	aldatzea)	eta	legez	kontrako	elkartze terroristagatiko   zigorra   berrikustea   (Zigor   Kodearen   516.   artikulua aldatzea).

3.-		571-579  artikuluen  multzoan  jasotako  suposamenduak  eta  zigorrak berrikustea eta egokitzea.

3.1.-  Kalte   handiak   edo   suteak   eragiten   dituzten   delitu   terrorista aldatzea,   pertsonen   bizitza   edo   segurtasuna   arriskuan   jartzea eranstea eskatuz (Zigor Kodearen 571. artikulua aldatzea).

3.2.-  574. artikulua indargabetzea erabat zehaztugabea delako.

3.3.-  Talde	terroristen	finantzaketari	buruzko	aldaketa	eta	mota zehaztea (Zigor Kodearen 575. artikulua aldatzea).

3.4.-  Terrorismoarekiko  elkarlan  delitua  aldatzea,  zigorra  murriztuz  eta zehaztugabeko  klausula  orokorrak  kenduz  (Zigor  Kodearen  576. artikulua aldatzea).

3.5.-  Terrorismo indibiduala deritzon tipoa indargabetzea, terrorismoaren aurkako	legearen	muin	gogorrean	materialki	larritasun gutxiagokoak  diren  eta  kualitatiboki  baliokideak  ez  diren  jarrerak jasotzeagatik (Zigor Kodearen 577. artikulua indargabetzea).

3.6.-  Terrorismo-apologiaren	delitua	Aldatzea	eta	zehaztea	(Zigor
Kodearen 578. artikulua indargabetzea). b)   Espetxe-erreformak.
1.-	Terrorismoko	delituetarako	zigorra	ezartzeko	erregela	bereziak indargabetzea (Zigor Kodearen 76.1.d/78.2 artikuluak).

2.-	Terrorismoko delituen ondorioz preso dagoenak hirugarren maila lortzeko salbuespenezko traben oinarria indargabetzea (Zigor Kodearen 36.2/78.3 eta Espetxeetako Lege Organiko Orokorraren 72.6 artikulua).

3.-	Terrorismoko delituen ondorioz preso dagoenak baldintzapeko askatasuna lortzeko  salbuespenezko  traben  oinarria  indargabetzea  (Zigor  Kodearen
78.3/90.1/91.1 eta 91.2/93.2 eta 3. artikuluak).

4.-	Terrorismoko	delituetako	presoak	eta	aurreneurrizko	presoak salbuespenez  lehen  graduko  departamentuetara  klasifikatu/deribatu  ahal izatea indargabetzea (Espetxeetako Erregelamenduaren 102.5.c artikulua indargabetzea).

5.-	Dispertsio politika egiaz desaktibatzea.

c)   Auzibide-erreformak, adingabeak eta alderdien legea

1.-	Espetxeratuen Zaintzako Epaitegia desagertzea (Botere Judizialaren Lege
Organikoko 62. artikulua eta hurrengoak).

2.-	Helduentzako nahiz adingabeentzako terrorismoko delituak epaitzeko eta instruitzeko  organo  zentralizatu  gisa  Audientzia  Nazionala  desagertzea (1985ko	Botere	Judizialaren	Lege	Organikoko	62.	artikulua	eta hurrengoak).

3.-	Adingabeen	zigor-legerian	terrorismoko	delituen	salbuespeneko erregimenak  indargabetzea  (Adingabeen  Erantzukizun  Penalari  buruzko Legearen 1.4, 7.1.ñ eta 10.2 artikuluak).

4.-	Terrorismoko   delituen   gaietan   atxilotze-epeak   mugatzea   (Prozedura Kriminalaren   Legeko   520   bis   artikuluaren   zati   bat   indargabetzea   -2. paragrafoa-).

5.-	Inkomunikazio-erregimena indargabetzea (Prozedura Kriminalaren Legeko
520 bis.2/527 artikuluak).

6.-	Alderdi  Politikoen  Lege  Organikoa  indargabetzea,  edo  kasua  balitz,  9. artikuluaren zati bat indargabetzea eta aldatzea.

3	DATORREN LEGEALDIRAKO PROGRAMA-PROPOSAMENA

3.1	POLITIKAK GIZARTE GAIETAN

3.1.1	LAN-MUNDURATZEA, ENPLEGUA ETA SOLIDARITATEA

Enpleguaren  egoerari  dagokionean,  Estatu  mailan  nahiz  bereziki  EHAEn  eta  Nafarroan, kuantitatiboki aurrez ezagutu ez genituen baldintzak ditugu. Hala ere, ikuspuntu kualitatibotik datuak ez dira hain pozgarriak. Denborazkotasun tasa altuak, ezbeharrek, BPGean soldatek duten geroz eta pisu txikiagoak, atzerapena erakusten dute, edo  gutxienez geldiunea, lan- merkatuko  kalitatearen  adierazleetan.  EHAEk  erlatiboki  Estatu  osoarena  baino  posizio hobeagoa badu ere, batez ere gai honetan Eusko Jaurlaritzak bere baliabide gehigarriekin garatu  dituen  politikei  esker,  etorkizunean  adierazle  horiek  hobetzeko  egin  behar  dugun ahalegin handia aitortu behar dugu.

Aldiz,	Gernikako	Estatutuan	eta	Nafarroako	Hobeagotzeko	Legean	finkatutako suposamenduak  argien  bete  ez  diren  eskumenen  aurrean  gaude,  lan-harremanei  eta gizarte-babesari  dagozkienak  hain  zuzen.  Kasu  batzutan  Gobernu  Zentralak  gai  horietan sakontzeko duen borondaterik ezagatik; bestetan, Nafarroan, Gobernu desberdinen jarrera adeitsuagatik, argi eta garbi Hobeagotzeko Legeak finkatutako gaitasunei uko eginaz, batez
ere finantzen ikuspuntutik.

Herri   baten   garapenerako   eta   gizarte   kohesionatu   eta   solidario   bat   sendotzeko   hain garrantzitsuak diren aspektuak, enplegurako politika aktiboak, lanbide heziketa, etengabeko formazioa (oinarrizko tresnak euskal herritarren kualifikazioari eta enplegotasunari begira eta haien  ezagupenak  geroz  eta  konpetitiboagoa  den  inguru  ekonomiko  batetara  egokitzeko), langabeziagatiko	prestazioen	kudeaketa	edo	Gizarte	Segurantzaren	erregimen ekonomikoaren  kudeaketa  esaterako,  baita  laneko  ikuskatzailetza  ere,  behin  eta  berriro ukatu  izan  zaizkio  zenbait  kasutan,  edo  eskumenen  ikuspuntutik  baldintza  onartezinetan planteatu izan zaizkio bestetan.

Une  hauetan  aldaketa  garaia  bizi  dugu,  oraingo  zuzenbide-esparrua  ordezkatuko  duen Gobernu  Zentralarekiko  harreman-esparru  berri  bat  lortzeko  dagoen  beharragatik.  Gizarte politikak eta ekonomikoak kudeatzeko EHAEren eta Nafarroaren gaitasuna egiaz bermatuko duen esparru berri bat. Politika horiek enpleguari eta gizarte-babesari dagokionean haztea bultzatuko  lukete,  eta  horien  baldintzak  hobetzea  lan-bizitza  eta  familia-bizitza  bateratzea
bezalako oinarrizko aspektuetan, egonkortasuna enpleguan edo ezbeharretan, eta guzti hori
gizartearen  ordezkaritza  duten  agente  guztiekin  elkarlanean  politika  sektorialak  zehaztea ahalbidetuko duten lan harremanen esparru propio batean.

Jarduera-eremu   horiek   duten   garrantziaren   jabe   izanik,   baita   helburu   horiek   lortzeko beharrezkoak   diren   neurri   zehatzak   hartzeak,   formazioan   eta   ezagutzan   oinarritutako lehiakortasun  handiko  sare  ekonomiko  bat  bilatzeak,  solidarioa  sektore  desfaboratuenekin
eta  gizarte-esklusio  arrisku  handia  dutenekin,  irekia  eta  integratzailea  inmigrazioarekin,
Eusko Alkartasunak, jarrera aurrerakoi eta solidario batetik, konpromiso hauek hartzen ditu beregain :

o	Lan-harremanetako eta gizarte-babeserako esparru berri bat.

o	Esparru  berria  gauzatze  zain,  eta  Gernikako  Estatutua  eta  Nafarroako  Foru  Eraentza
Birrezarri eta Hobeagotzeko Legearen babespean, honako gaietan eskumenak bultzatu

	enpleguko politika aktiboak eta pasiboak, bi autonomia erkidegoen esparruan bildutako  kuotak  transferituz  eta  zergekin  finantzatutako  zatian  Kupoaren formula aplikatuz.

	Laneko ikuskatzailetza.

	Gizarte Segurantzaren erregimen ekonomikoaren kudeaketa.

EAren helburua enplegu osoko egoera bat kontsolidatzea da, esparru lehiakor batetan, eta hura kalitatezkoa eta segurua izan dadila. Horretarako, EAk honako hauek lortzeko legezko neurriak defendatuko ditu :

a)   Kalitate eta segurtasun gaietan :

	Enplegu-kolokatasuna   murriztea,   lanaldi   osorako   edo/eta   partzialerako   kontratu finkoak	sustatuz,   horrek   lan-bizitza   eta   familia-bizitza   bateratzea   ahalbidetzen duenean  eta  gazteei  formazioari  uko  egin  gabe  lan-merkaturatzera  ahalbidetzen dienean.

	Administrazioak, nahiz horiek partaide gehien dituzten enpresek, sozietate publikoek
eta  erakunde  eta  fundazioek  aldi  Baterako  Laneko  Enpresen  bitartez  langileak kontratatzea galaraztea.

	Lanbide   arteko   gutxieneko   soldata   Europako   Batasuneko   herrialde   garatuenen
erosahalmenaren unitate baliokidetan, kopuru baliokidetara igotzea.

	Laneko  ezbeharrak  murriztea,  arriskuen  prebentziorako  sistemak  ezarriz,  batez  ere enpresa  txiki  eta  ertainetan,  gizartearen  eta  bereziki  langileen,  enpresarien  eta zuzendarien	formazioa	eta	sentsibilizazioa	sustatuz,	Ikuskatzailetza	gaietan baliabideak  areagotuz,  gizarte  eremuan  arau  hausteei  buruzko  zigorrak  gaurkotuz, Administrazioarekin	kontratatzeko	baldintzen	 pleguetan	  izaera	soziala		duten klausulak  sartuz  laneko  arriskuen  prebentzioan  enpresen  konpromisoa  bultzatuz, gertatzen   diren   ezbeharren   arrazoien   ikerketa   sustatuz,   laneko   medikuntzan espezializatuen   kopurua   handituz,   eta   kanpoko   prebentzio-zerbitzuen   jarduna indartuz.

b)   PAREKATZE ETA AUKERA-BERDINTASUN GAIETAN:

	Lan berdina egiten duten pertsonen lan baldintzak berdinak izan daitezela ziurtatzera bideratutako   neurriak   hartzea;   generoagatik   gertatzen   diren   desberdintasunekin amaituz eta subkontratazioa espezializazio-arrazoietara mugatuz.

	Gizon  eta  emakumeen  artean  aukera  berdintasuna  eta  soldaten  homologazioa bultzatzea  lan-bizitzako  aspektu  guztietan  (soldata,  sustapena,  laneko  baldintzak, lana  lortzerakoan,…)  lan-bizitza  eta  familia-bizitza  bateratzeko  tresnen  bidez,  lan mundura itzultzeko laguntzekin, eta ikuskatze eta zigortze ekintzekin.

	Arraza eta kultura aniztasunari errespetua bermatzea lan munduan, gertatzen diren diskriminazioei aurre eginaz.

	Pertsona ezinduentzako lanpostuak gordetzeari dagokionean indarreko araudiak bete daitezela  zaintzea,  horretarako  beharrezko  egokitzapenak  egin  daitezela  galdatuz,
bai enpresa publikoetan nola pribatuetan.

	Ekonomia	sozialeko	edozein	enpresatan	langileen	partaidetza	bultzatzea
(Kooperatibak eta SALES direlakoak).

	Hirugarren   enpresen   bitartez   kontratatutako,   edo   enpresa   berak   aldi   baterako kontratatutako  langileen  eskubideak  parekatzea  baldin  eta  beraien  lana  enpresa berdinarentzako edo enpresa-multzo batentzako egiten badute enpresa edo multzo horrekin lan-harremana azkenekoz amaitu zenetik urte bete baino gutxiagoko epean.

Antzinatasun-eskubidea  ez  sortzeko  eta  ez  ordaintzeko  enpresa  askok  daramaten
praktika  ekidin  nahi  da,  kontratazioa  bitarteko  enpresen  bitartez,  aldi  Baterako Laneko	Enpresen	bitartez	edo	subkontratazioaren	bitartez	egiten	baitituzte kontratuak;  o  zuzenean  eginaz,  lan-harremana  amaitzen  baitute  ondoren  kontratu berri bat egiteko, horrela antzinatasuna jasotzeko eskubidea sortzea galaraziz.

	Autonomoak,  etxeko  langileak  eta  nekazaritzako  langileak  Erregimen  Orokorreko langileen baldintzatara parekatzea lanerako ezintasun iragankorra, kotizazio-taula… gaietan.

	Zeinu-mintzaira  egiaz  aitortzea,  entzuteko  urritasuna  duten  pertsonen  benetako integrazioa ahalbidetuz.

c)   Enplegu-sorkuntzari dagokionean :

Enplegu osoko egoera sendotzeko aipatu helburuak nahitaez enplegu berria sortzea eskatzen  du.  Horretarako,  Eusko  Alkartasunak  Estatu  guztiak  honako  politika  aktiboak ezartzea proposatzen du :

	Enpresa berrien sorkuntza bultzatu, batez ere jakintza, berrikuntza eta teknologia berrien arloan, eta gizarte zerbitzuetan eta ezinduen laguntzan enplegu-sorgune berriak arakatu.

	Gizarteratzeko zailtasun gehien dituzten taldeetako gutxieneko  langile kopuruaz osatutako   gizarteratzeko   enpresen   sorrera   bultzatu,   era   berean   kolektibo gutxietsienei edo gizarte-esklusio arriskuan daudenei zuzendutako gizarteratzeko programak garatuz.

	Enpresen  mintegien  bitartez,  enpresa  berriak  sortzeko  biderapenak  erraztuz, doako  aholkularitza  teknikoa  eskainiz,  diru-laguntzen  politika  egoki  batekin… enpresa berrien sorrera bultzatu.

	Kolektibo  jakin  batzuen  kontratazioa  diruz  lagundu,  besteak  beste  :  lehenengo enplegu-eskatzaileak,  luzaroko  langabeak,  emakumeak,  45  urtetik  gorakoak, ezinduak, ea…

	Soldata  txikienen  karga  sozialak  murriztu  kontratazioa  sustatzeko  eta  ezkutuko ekonomia azaleratu dadin esku-laneko zerbitzu trinkoen gaineko BEZa arindu.

	Errenta   soziala   jasotzen   dutenen   enplegua   suspertuko   duten   bideak   sartu,
ezkutuko  lanean,  kalitate  gutxikoan  eta  bermerik  gabekoan  modu  kronifikatuan finkatzeko aukerak gutxituz.

Ekonomia  mistoko  enpresa-formulen  erabilerak  tresna  egokia  suposatzen  du,  enplegu- sorkuntza  errazten  duena.  Aldi  berean,  herriaren  garapen  ekonomiko  eta  sozialarekiko langileak	konpromisoa	hartzea	suposatzen	du,	langilearen	garapen	integrala enpresarenarekin   batera   haztea   ahalbidetzen   baitu.   Horregatik,   enpresen   kudeaketan, jabetzan eta administrazio-organoetan langileen partaidetza bultzatu nahi ditugu.

Hala  ere,  neurri  horiek  bakarrik  badoaz  ez  dira  nahikoak  lan  egiten  duten  biztanleentzako kalitate-baldintza nahikoan enplegu osoaren eredua bermatzeko.

Lan-merkatura hobeago eta gehiago iristeaz gain egonkortasuna bermatzeko, lan-baldintzen hobekuntza bermatzeko, errentaren hazkunde eutsia bermatzeko, eta joera deslokalizatzaile
eta  globalizatzaileen  ondorioko  sektore  helduetan  berregituratze  prozesuek  ekarritako  lan galeraren  ondorioz  eratorritako  birlaneratzeko  gaitasuna  bermatzeko,  berebiziko  garrantzia eman behar diogu formazioari, langilea merkatuak eskatzen dituen modu eta prestakuntza berrira  egokituz.  Horretarako  EAk  enplegagarritasuna  eta  lanbide  sustaketa  hobetzera bideratutako politika aktibo hauek proposatzen ditu :

	Formazioa enplegagarritasun handiagoko sektoretaruntz bideratu.

	Lanbideratzeko   zailtasun   gehien   dituzten   kolektiboei   zuzendutako   lanerako prestakuntza  areagotu, praktika aldiak ezarriz.

	Enplegu-eskatzaile bakoitzari egokitutako orientazio zerbitzua eskaini, jarraipena eginaz.

	Lanbide-sustapena	errazteko	eta	merkatuko	eskaera	berriei	egokitzera bideratutako formazioko eta birziklatzeko ikastaroak sustatu.

	Curriculumaren edukiak egokituz eta titulazio profesional berriak ezarriz formazio- eskaintza gaurkotzea, produkzio-sarearen eskaeren ondorioz merkatuan sortzen diren aukera berriei aurre egitearren.

Funtsezkoa iruditzen zaigu erkidego mailaren eta maila horretan  finkatzen diren erabakien errespetutik  kudeatutako  etengabeko  prestakuntza  ezartzea,  akordioaren  arabera  lurralde mailan   ordaintzen   diren   formazioko   kuotekin   finantzatuz,   eta   noski,   beti   ere   agente

sozioekonomikoen profesio arteko akordiotik. Lan egiten duten biztanleriak bere gaitasunak
etengabe  berritu  ditzan  bermatzeko  bide  bakarra  da,  horrela  enplegu-kalitatean  galerarik jasan gabe merkatuak finkatzen dituen beharrei egokituz.

Azkenik,	Eusko	Alkartasunaren	iritziz	eraginkortasun   ekonomiko	handiko   ekonomia lehiakorra  lortzearen  helburuak  bat  etorri  behar  du  justizia  sozialarekin,  belaunaldi  arteko solidaritatearekin,  kohesio  soziala  bilatzearekin  eta  ongizatearen  estatua  mantentzearekin, horiek   guztiak   Europako   sozialdemokraziaren   tradizioen   eta   ohituren   ikur   direlarik. Horregatik, justizia sozialaren hedadura zaindu ez duen eredu neoliberal batetik eratorritako zenbait   tendentzia   kezkagarriri   aurre   egitea   eta   trabak   jartzea   proposatzen   du   EAk, esaterako,   lan-merkatuaren   geroz   eta   prekarizazio   handiagoa,   gastu   sozialari   eustera bideratutako  politiken  hedatze  kezkagarria,  politika  birbanatzaileen  ahuldura,  eta  barne- produktu gordinarekiko soldaten ahalmenaren galera.

Gainera, gizarte-babesak gure inguruko gizarte guztiak jasaten ari diren gizarte aldaketatik eratorritako   arazo   berrien   jakitun   izan   behar   du,   bereziki   biztanleriaren   zahartzapen progresiboari, familia egitura berrien sorkuntzari eta ezarkuntzari eta enplegu eta langabezi
era berriei dagokienean. Horregatik,  Eusko Alkartasunak
	epe  luzean  gizarte  segurantzako  sistema  publikoa  mantentzea  bermatuko  duten neurriak  bultzatuko  ditu.  Soldatei  etorkizuna  bermatzea  geroz  eta  zailago  egiten zaien	ekonomia	batean	finantzaketa-era	bakar	gisa	gizarte	segurantzaren finantzaketa indartuko duten neurriak.

	Langabezia estaltzeko enpleguaren geroz eta mugikortasun handiagoaren ondorioz sortutako  behar  berriei  erantzuna  emango  dioten  ereduak  bultzatuko  ditu.  Enplegu edo lanpostu berean iraupena bermatzea egunetik egunera zailagoa izanik, enplegu- trantsizio   unetan   edo   egoeratan   benetako   beharrak   estaliko   dituzten   formulak bilatzea ezinbesteko beharra da. Bitarteko geldialdi egoera horiek familiaren bizitza- eraren egonkortasuna baldintza dezaten ekidin behar dugu.

		Era  berean,  lan  egiten  duten  biztanleen  artean  pentsio  osagarriak  bultzatuko  ditu, guretzat  euskarri  nagusia  den  gizarte  segurantzaren  uko  egin  ezinezko  sistema publikoaren  osagarri  gisa,  horretarako,  enplegurako  sistema  kolektiboak  ezarriz, negoziazio kolektiboa izango delarik ardatz eragilea. Horrek, erretiroan bizitza-maila mantendu ahal izatea bermatuko du.

3.1.2	GIZARTE-POLITIKA ETA GIZARTE ONGIZATEKOA

Eusko  Alkartasunaren  gizarte-politika  ongizatezko,  solidaritatezko,  justizia  sozialeko  eta sortzen dugun aberastasunaren bidezko banaketako Euskadi bat eraikitzera bideratuta dago.

Eusko Alkartasunatik, bakoitzak bere politika- edo erakunde-arduraren esparruan, gure ustez ezin	utzizkoak	eta	 gizarte-politika	  aurrerakoien	abiapuntu	diren	eskubide	   sozialak defendatzeko		konpromisoa		hartzen		dugu.	 Ongizatearen		Estatutu	 eredua	garatzeko konpromisoa	hartu	dugu	alderdi	politiko	bezala		eta,	ondorioz,	eskubide	   sozialak defendatzeko  eta  babestekoa,  guztion  eta  guztiontzako  gizarte  bat  eraikitzeko  oinarrizko euskarri utziezinak direla baiteritzogu.

Ongizatearen  Estatuak  hiritarren  eskubideak  eta  politikoak  bermatzeaz  gain,  batez  ere gizarte-eskubideak   bermatzen   ditu,   zehazki   ondasun   materialen   babesa   eta   zaintza, errenten	bermeak,	familiaren	babesa	zentzu	zabalenean,	osasunarena,	gizarteko gertakizunak   (gaixotasuna,   alarguntasuna,   langabezia,   etab.),   hezkuntzaren   babesa, etxebizitza-eskubidea, pertsona kontsumitzaileen eskubideak, etab.

Gai horri aurre egiterakoan funtsezkoa da gizarte-babesaren esparruak edo mailak zehaztea gizarte-eskubideak babesteko sistema bat finkatzearren.

Gizarte  babeseko  estatistiken  Europako  sistemaren  (SEEPROS)  metodologiaren  arabera, gizarte-babesaren esparruak honako hauek dira :

-	Baliaezintasuna  –  zahartzaroa  –  langabezia   (lan  eta  gizarte  segurantza sistema).

-	Gaixotasuna – osasuna  (sistema sanitarioa).

-	Familia – gazteria  (familia babesteko sistema).

-	Etxebizitza  (etxebizitza babesteko sistema).

-	Gizarte-bazterkeria – ezgaitasuna  (errentak bermatzeko sistema).

Gizartearen behar horiek premiazkotzat eta Gizarte-Babeseko Sistemak abian jarriz, izaera soziala,  kulturala  edo  sexu-aukerakoa  edozein  dela  eta  Herri  Administrazioak  babestu beharreko eskubide unibertsaltzat jotzen dira.

Ondorioz,  prestazio-sistemak  eta  sektorialak  errentak  birbanatzeko,  berdintasunerako  eta
gizarteratzeko   tresna   bihurtzen   dira.   Eredu   horren   abiapuntua   hiritarren   eskubideak, politikoak  eta  gizartearenak  "elkarren  artean  mendekotasuna  duten  eta  banandu  ezinak" diren uste sendoa da.

Oinarri orokorren horrekin, gai honetan gure proposamenak zehaztuko ditugu :

a)   Eskubideen   katalogo   bat   onartzea.   Posizionamendu   aurrerakoi   batetik,   Herri
Administrazioari exijitu dakizkiokeen eskubide subjektiboen eta unibertsalen katalogo bat onartu dadila galdatuko dugu :

-	Hezkuntza jasotzeko eskubidea : 0-3 urte arte bitartetik unibertsitateraino.

-	Osasun-eskubidea : gaixotasun babesgarrien katalogoa zabaldu dadila.

-	Lana edo errenta sozialak izateko eskubidea: lanaren kalitatea eta errenta sozialen orokorpena lanekoak falta direnean.

-	Gizarte  segurantza  duina  izateko  eskubidea  :  pobrezia-mugatik  gaindiko pentsioak, batez ere alarguntasunekoak.

-	Etxebizitza-eskubidea, gizarte-errentan eraginaz.

-	Errenta-bermerako	eskubidea	eta	gizartean	barneratzekoa	: mendekotasuna  duten  pertsonen  arretari,  genero-indarkeriari,  etorkinak abegitzeari  eta  gizartean  barneratzeari,  drogamenpekotasunari,  arrisku egoeran  dauden  gazteei,  guraso  bakarreko  familiei,  errentadunei,  etab... lehentasuna emanaz.

-	Familia-eskubideak	:	diru	laguntza	ekonomikoak	eta	adiskidetze- zerbitzuak  (haurrak, gazteria, familia).

Eskubide  horiek  defendatzea  eta  Babeserako  eta  Gizarte  Ongizateko  Sistema  eraikitzea Europako  eta  Euskal  Herriko  sozialdemokraziaren  balioak  dira,  EA  bertan  egonik.  Hortik eraikitzen da gure Gizarte-Politika, aurrerakoia, solidarioa eta justizia sozialekoa.

b)   Justizia sozialeko eta gizarte ongizaterako sistema publiko bat ziurtatzea.

Gizarte-politikaren	helburu	nagusiari	dagokionean,	gure	eskumenen	barne	gizarte-
babeserako   gastuan   Europako   bataz   bestekoarekin   dagoen   defizita   zuzendu   beharko litzateke.

Espainiako  estatua  gobernatu  izan  duten  alderdiek  gizarte  ongizateko  hondar-eredu  bat garatu   dute,   gizarte-eskubideak   baztertzen   dituena   eta   gizarte-babesa   erabiltzaileak estigmatizatzen dituen gizarte-laguntza bihurtzen duena.

Horrela, Espainiako estatuak gizarte-politikan duen gastua BPGren %20ekoa da, EBn aldiz
%28koa delarik. Espainiakoa Europar Batasuneko baxuenetakoa da (EB 15).

Euskal  Herriko  Autonomia  Erkidegoari  dagokionean,  gizarte-babeseko  politika  gaur  egun estatuaren esku hartzeari gehiegi lotua dago eta Gizarte Segurantzan eta INEMeko politika aktiboen eta pasiboen transferitu gabeko eskumenen ondorioak jasaten ditu. Beraz, gizarte- babesean   gastatzen   denaren   %52,8   jada   Gizarte   Segurantzari   lotua   dator   eta   %9,1
INEMeko  politika  aktiboen  eta  pasiboen  politikari  lotua,  hau  da,  gizarte-babeseko  politikan
gastatzen denaren %61 gaur egun Estatuaren menpe dago.

Hala  ere,  Euskal  Herriak,  EUSTATen  azkeneko  datuen  arabera,  guztira  7.230  milioi  euro bideratu  zituen  Gizarte-Babeseko  Sistemarako  :  osasuna,  familia,  ezgaituak,  hirugarren adina, etxebizitza eta gizarte-bazterkeria. Gizarte-politikan egiten den ahalegin hau dela eta, Euskal  Herriak  biztanle  bakoitzeko  5.079  €  ordaintzen  ditu,  eta  Espainiako  estatuak  aldiz
4.087, hau da %21,7ko aldea dago bata eta bestearen artean.

Egiaztatutako  errealitate  horretatik  ulertzen  dugu  gizarte-politikaren  ikuspuntu  aurrerakoi batetik honako erantzun sektorialei lehentasunez heldu behar zaiela :

1)	Osasun-babesa.

Espainiak   Europa   osoko   osasun-gastu   baxuena   du,   Grezia   eta   Portugalen   atzetik
(BPGdaren %5,8, Europako bataz bestekoa %7,2 delarik).

Babestutako jardueren katalogoa zabaltzea beharrezkoa da, aho guztiaren osasuna sartuz, ikusmenarena  eta  entzumenarena,  mendekotasuna  duten  pertsonentzako  eta  gaixotasun berriak   tratatzeko   zerbitzu   berriak   sortu,   Alzheimer   unitateak   sortuz,	espazio   sozio- sanitarioa garatuz, etab.

2)	Familiei babesa.

Espainian familia-politikak du gastu baxuena Europako Batasuneko BPGdari dagokionean,
%0,5, Batasuneko bataz bestekoa %2,1 izanik.

PPko  eta  PSOEko  gobernuek  ez  dute  gaitasunik  izan  familia  babesteko  sistema  bat sortzeko.  Neuri  bakarti  eta  oportunistak  dira  nagusi  (2.500€  seme-alaba  bakoitzeko,  haur- txekea), Europar Batasunean ohikoak diren familia laguntzeko sistema integralak -jaiotzatik emantzipazioa	arteko	laguntza	ekonomiko	zuzenak,	lan-bizitza	eta	familia-bizitza bateratzeko   laguntzak,   seme-alabak   zaintzeko   eszedentziak   edo   lanordu   murrizketa- sortzeari   uko   eginaz,   eta   batez   ere,   0-3   bitarteko   adingabeentzat   hezkuntza   sare asistentziala sortzeaz ahaztu dira.

0-3   adin   tartean   haur   eskolen   estalduradi   dagokionean   E.B.ko   mailarik   baxuena   du Espainiako estatuak : 0-3 bitarteko adingabe espainolen %8ak bakarrik du tokia titularitate publikoko ikastetxeetan (Danimarkan %44ak, Suedian %40ak, Frantzian %23ak). Espainian
430.000 plazen defizita dago.

Euskadin  estaldura  eta  eskolatze  mailak  Europako  herrialde  aurreratuenen  pare  jartzen gaituzte : %52,5eko estaldura lau hilabete eta hiru urte bitarteko adingabeentzat.

Familiak  du  zeregin  nagusia,  bai  oro  har  herritarrentzat  baita  diskurtso  politikoan  ere (herritarren  %78ak  uste  du  familia  bere  bizitzako  elementurik  garrantzitsuena  dela).  Baina Estatuaren ekarpenak eta laguntzak minimoak dira.

3)	Etxebizitza-eskuratzeari babesa.

Espainia  da  gizarte-laguntzako  etxebizitzan  gastu  baxuena  duena  Europako  Batasuneko BPGdari  dagokionean,  %0,2,  Batasuneko  bataz  bestekoa  %0,6  izanik.  Horren  aurrean, alokairuzko  eta  jabetzako  etxebizitza  sozialen  aldeko  esku  hartze  erasokorra  jasoko  duen Etxebizitzaren Lege bat Euskal Autonomia Erkidegoan onartzeko konpromisoa hartzen dugu,
eta Gorteetara eredu hau eramango dugu Estatu mailan ezar dadin.

Alokairuzko etxebizitza sozialen parke bat sortu behar da, Estatuak, Autonomia Erkidegoek, Udalek... bultzatua, oro har biztanleei eta bereziki gazteei eta baliabide eskaseko pertsonei alojamendua eta etxebizitza ahalbidetzeko.

4)	Gizarte-bazterkeriaren aurkako borroka.

Espainia   da   gizarte-bazterkeriaren   aurkako   borrokan   gastu   baxuena   duena   Europako Batasuneko  BPGdari  dagokionean,  %0,45  bideratzen  du  horretarako,  Batasuneko  bataz bestekoa %0,39 izanik.

Gizarte-bazterkeria  arriskuan  dauden  herritarrei  pobrezia-mugatik  gora  dagoen  oinarrizko errenta  bermatuko  dieten  prestazio-politikak  abian  jarri  beharra  dago.  Beraz,  ondorengo prestazioak eta programak martxan jarri behar dira :

Beharrean   dauden   pertsonentzako   hiritar-eskubide   subjektibo   gisa   Oinarrizko   Errenta orokorra, Euskal Herriko eredua jarraituz (dei-efektua ekidinaz komunitate batek babes horri positiboki erantzuten dionean). Babesa errenta baxuenei orokortzea.

Etxebizitza-gehigarria bizitoki-etxebizitza gaia ziurtatua ez duten eta gizarteratze prozesuan daudenentzat  (gizarteratzeko hitzarmenak).

Formazio eta enpleguko politika aktiboak, Euskal Herriko Gizarte eta Lanerako Inklusioaren eredua jarraituz, gizarte eta lanerako bazterkeria egoeran dauden herritarrei lan-merkatuaren
eta gizartearen aurrean aukera berdintasuna ahalbidetuz : Auzolan programa, gizarteratzeko
enpresen sustaketa, etab.

Oinarrizko  Errentan  Euskal  Herriak  kontzeptu  beragatik  Estatuak  gastatzen  duen  guztia baino  %34,7etik  gorako  gastua  du.  Eta  GLL  kontzeptuan  Estatuak  gastatzen  duena  baino
%60 baino gehiago gastatzen dugu. Kontuan hartu behar da Euskadik biztanleriaren %5,3
duela, Estatuko pobrezia-indize baxuenekin, biztanleriaren %3,7, Espainiako bataz bestekoa
%7 izanik, eta Europakoa %5.

5)	Biziraupeneko prestazioei babesa (alarguntasuna, ezintasuna, zahartzaroa).

Espainia da kontzeptu honetan gastu baxuenetakoa duena Europako Batasuneko BPGdari dagokionean,  %0,8  bideratzen  du  horretarako,  Batasuneko  bataz  bestekoa  %1,3  izanik. Gaur  egungo  alarguntzako  pentsioak  pobrezia-muga  hertsitik  behera  daude,  aldi  berean biztanleriaren zahartzeak gastuaren defizita areagotzea ekarri duelarik.

Eusko  Alkartasunatik  pentsio  duinak  exijitzen  ditugu,  pobrezia-mugatik  gorakoak  (900  € hileko).  Gaur  egun  alarguntzako  bataz  besteko  pentsioa  ez  da  600  €urotara  iristen,  eta kotizazio gabeko pentsioak hileko 260 eta 300 €uro bitartean daude. Hain zuzen, pentsioak

dira zaharren bizitza kalitatea zehazten dutenak. Zahartzaroan gizarte-gastuak duen defizita
(BPGaren %8,3, EBrena %10,9koa izanik) pentsioen estaldura baxuagatik dator.

Era  berean,  ezinbestekoa  da  gizarte-aurreikuspen  osagarriko  planak  abian  jartzea,  EAEn martxan  jarritakoen  antzekoak,  kontuan  hartuta  pentsioen  sistema  publikoaren  mantenua zalantzaezina, funtsezkoa eta ukaezina dela. Plan horiei esker pentsio osagarriak orokortu
eta  demokratizatu  ahalko  dira,  gure  herriko  langileen  gehiengora  zabalduz,  langileentzat, pentsiodunentzat eta haien familientzat gizarte-ongizate maila bermatuz.

6)	Langabeziako prestazioei babesa.

I.N.E.M.ek  eta  B.A.I.k  emandako  datuen  arabera,  Espainian  dauden  langabetuen  erdiak baino  gehiagok  ez  du  inolako  estaldurarik  langabeziaren  aurrean,  eta  dutenek  ekarpen baxuak dituzte, batez ere asistentzia-prestazioak.

Bataz  besteko  errentaren  %60an  kokatutako  L.G.S.  bat  aldarrikatzen  dugu,  Europako herrialde  aurreratuenetan  aurreikusten  denaren  parekoa.  Luzaroko  langabeak  babestuko dituen errenten bermea eta lan- eta gizarte-integrazioko politika aktiboak bideratu daitezela.
Ez  dezagun  ahaztu  gaur  egun  Oinarrizko  Errenta  gainditzen  duen  edozein  pentsiok  gure
Erkidegoan  osagarri  ekonomiko  bat  jasotzen  duela  defizit  hori  zuzentzeko,  baina  behin betiko soluzioak eskumenaren ardura duenetik etorri behar du.

7)	Hirugarren adinari laguntzeko zerbitzuak.

Gure  ustez  garrantzitsua  da  etxez etxeko  zerbitzuen  gaian esku  hartzea,  hau  da, adineko pertsonen  eta  nolabaiteko  dependentzia  maila  dutenen  etxez  etxeko  arreta  lehenetsi  eta orokortzea.

Espainiako estatuak, beste behin, adinekoentzako etxez etxeko zerbitzuen estaldura-maila baxuena  du,  65  urtetik gorakoen  %1,5  (%24  Danimarkan, %17  Suedian,  %5,52  Erresuma Batuan). Euskal Herrian egoera desberdina bada ere, 65 urtetik gorakoei eskaintzen zaien etxez etxeko arreta %4,5a baita, 80 urtetik gorakoen kasuan %16ra iritsiz, helburua herrialde aurreratuenen arreta-portzentaietara iristea dela deritzogu. 65 urtetik goragoko biztanleriaren
%4,5etik %5era pasatzea, eta arreta gehiago eskaintzea, astean 4 ordutatik 9 ordutara igoz
(Geriatria Sozietatetik egindako proposamena). Ezin ahaztu dezakegu, gainera, zerbitzu hau garatzeak enplegu-sorkuntza handia suposatuko zukeela.

Alderdi gisa adineko pertsonak beren ingurune naturalean mantentzearen aldekoak bagara ere,  ezin  ahaztu  dezakegu  egoitzak  eta  eguneko  zentroak  beharrezkoak  direla  adineko

pertsonei  arreta  egokia  emateko  nahitaezko  osagarri  bezala.  Gai  honetan  proposatzen
dugun  helburua,  beste  behin,  E.B.eko  bataz  besteko  ratioetara  iristearena  da,  baliatuen nahiz mendekotasuna dutenen kasuan.

Ezinbestekoa  iruditzen  zaigu  gizarte-politika  garatzaile  eta  unibertsalistaren  alde  egitea, Alderdi  Popularrak  eta  Alderdi  Sozialistak  finkatu  duten  eredu  asistentzialistatik  aldenduz. Eredu horrek giza-eskubideak ez ditu kontuan hartzen, eta Gizarte-Politika gizarte-laguntza bihurtzen   du,   horrek   erabiltzaileak   estigmatizatu   egiten   dituelarik,   herritarren   aurrean behartsu kategoriara beheratzen baititu.

c)   XXI. mendean sortzen ari diren bestelako beharrak : Mendekotasuna, inmigrazioa eta guraso bakarreko familiak

Horiek   lirateke   gure   oinarri-lerroak   gizarte-babesaren   arloan,   baina,   egun,   bizi   garen gizarteak  gizarte-zerbitzu  eta  prestazio  zabalak  eskatzen  dituen  gizarte-bilakaera  egoera lortu du. Prestazio-behar horiek batez ere langabeziari, adineko pertsonei, mendekotasuna dutenei eta etorkinei buruzkoak dira.

Biztanleriaren  zahartzapenak,  mendekotasuna duten  pertsonak  geroz eta  gehiago izateak,
eta  inmigrazioaren  fenomenoak  prestazio  ekonomiko  eta  zerbitzu  espezializatu  gehiago eskatzen dituzte.

Aberastasuna modu desberdinean banatua egotearen ondorioz, eta herritze eta globalizazio bidean dauden herrietan dagoen enplegu-ezaren ondorioz, inmigrazioaren fenomeno soziala areagotzen  ari  da.  Garatutako  herrialdeek  trabak  jartzen  ari  dira  beraien  herrialdeetara garatze  bidean  dauden  lurraldeetako  herritarrak  joan  ez  daitezen.  Historian  zehar  herri emigratzailea izan da euskalduna, arazo politikoak eta politikoak bitarte, eta euskaldunak ia beti eskuzabaltasunez hartuak izan dira abegi-herrialdeetan. Horregatik, Eusko Alkartasunak lana   eta   beraientzako   eta   haien   familientzako   etorkizun   hobeago   baten   bila   datozen munduko  beste  tokietako  biztanleei  solidaritatea  adierazten  die,  aldi  berean  inmigrazioari munduko herrialde aberatsak jartzen ari zaizkien trabak gaitzesten dituelarik, batez ere traba horiek EBko herrialdeetan ipintzen direnean.

Zentzu   honetan,   Eusko   Alkartasunak   lanean   txertatzeko   zailtasunak   dituzten   sektore horietan  ekintza  sustatzearen  aldeko  apustua  egiten  du,  horretarako  errealitate  eta  behar bakoitzari	egokitutako	metodologiak	prestatu	beharko	direlarik,	ahal	den	heinean iniziatibaren  izaera  enpresariala  galdu  gabe,  aukera  hau  gizarte  ongizateko  sistemaren menpekoa baino autotxertaketa proaktibokoa izan dadin saiatuz.

Beste  gai  batzuk,  adibidez  emakumeen  lan-merkaturatzeak  dakartzan  protagonismoa  eta
aukera-berdintasunak,  asoziazio-ehunaren  gizarte-eremuratzea,  eta  geroz  eta  aktiboagoa den  boluntariotzako  erakundeen  parte  hartzea,  Gizarte  Zerbitzuen  Lege  bat  onartu  izana, gizarte-eskubideak babesten dituena... E.H.A.E.n eta Estatuan nahiz Europa mailan Gizarte- Babesaren alorrean eta Gizarte-Politikenean planteatzen diren erronka berriak dira. Erronka horiei erantzuteak politika proaktibo bat eskatzen du, besteak beste, gastuaren proportzioan neurtu  behar  dena.  Zoritxarrez,  Espainiako  estatuak  gizarte-politikan  duen  gastua,  jada adierazi  dugunez,  B.P.G.ren  %20,0an  kokatzen  da,  Europar  Batasunaren  bataz  bestekoa
%27,3koa izanik.

Pentsatzen dugu arlo nazionalean eta sozialean politika egiteko bide desberdinak daudela, herritarrei  eragiten  dizkieten  arazoei  aurre  egiteko  eredu  desberdinak  daudela.  Aurreko mendean ezagutu genituen eran alderdi eskuindarrak eta ezkertiarrak agian desagertu egin dira.   Baina  argi   dago  batzuek   nahiz   besteek   defendatutako   funtsezko   hainbat   baliok indarrean dirautela.

3.1.3	JUSTIZIA ADMINISTRAZIO GERTUA ETA GIZATIA

Eusko Alkartasunak defendatzen duen giza-ereduak, ongizatea, solidaritatea eta justiziarena hain zuzen, ezin dezake onartu bere baitan garaiz kanpoko Justizia Administrazio sistema bat,  zaharkitua  eta  euskal  gizartearen  beharrei  gertuko  erantzun  azkarra  emateko  gai  ez dena.   Are   gutxiago,   bere   espetxe-politika   lehentasunez   delitua   egin   duten   pertsonen prebentziora  eta  horiek  gizarteratzera  zuzenduko  duela  ziurtatuko  duen  espetxe-politikarik ezin berma dezake.

Horregatik,  eta  defendatzen  dugun  Euskadi  eta  Espainiako  estatuaren  arteko  harreman- eredu  baten  zain,  egungo  errealitatearen  birbideratze  bat  berehala  praktikan  jar  dadila eskatzen	dugu,	funtsezko	bi	aspektutan	oinarritua	:	Justizia	Administrazioaren dezentralizazioa eta "espetxeen" eskumenak transferitzea.

a) Justizia Administrazioaren dezentralizazioa.

Justizia Administrazioa dezentralizatzeak aspektu hauek jaso ditzake :

1.-   Euskadiko   Justizia   Auzitegi   Nagusia   jurisdikzioaren   arlo   guztietan   prozedurak
agortuko  dituen  azken  aukera  izatea  eta,  era  berean,  Kasazio-Errekurtsotaz  arduratu dadila. Auzitegi Gorena Doktrina bateratzeko bakarrik geldituko litzateke.

2.-  Justizia  Auzitegi  Nagusiaren  Lehendakaritza  eta  Fiskaltza  Nagusia,  Autonomia
Erkidegoak aukera ditzala.

3.- Epaileak, Magistratuak eta Fiskalak izendatzeko hizkuntza koofiziala eta Norberaren Zuzenbidea	Foru-Zuzenbide Zibila eta Zuzenbide Autonomikoa- ezagutzea betekizuna izan daitezela eta ez meritu bat.

4.- Justizia Administrazioaren zerbitzura dauden langileak -Kudeatzaileak, Bideratzaileak
eta  Laguntza  Judiziala-  Estatuko  Kidegoa  gal  dezatela  eta  erabat  transferituak  izan daitezela Autonomia Erkidegora, organikoki eta funtzionalki haren menpe egonaz.

5.- Idazkari Judizialen Kidegoa oso osorik Autonomiai Erkidegora transferitua izan dadila.

6.-  Euskal  Kontseilu  Judizial  bat  sor  dadila,  berezko  eskumen  osoak  edukiko  dituena, Botere Judizialaren Kontseilu Nagusiarekin berdintasuneko harremanak edukiko dituena, eskumen-printzipioak eraenduko duena eta ez hierarkia-printzipioak.

7.- Autonomia Erkidegoak eskumen osoa eta esklusiboa eduki dezala Planta Judizialari, lurralde  mugapenari  eta  haren  hiriburua  finkatzeari  dagokionean.  Era  berean,  organo judizial berriak eta horietan Sekzio berriak sortzeko ahalmen osoa edukiko du.

b) "Espetxeen"  eskumena transferitzea.

Eak, Eusko Jaurlaritzak eta euskal gizarteak behin eta berriro, eta ahalik eta bide guztietatik eskatu  izan  dute  transferitu  gabeko  eskumenak  transferitu  daitezela,  ia  EAEko  Autonomia Estatutua indarrean sartu zen une beretik.

Konstituzionalitate-multzoaren	barne	dagoen	Gernikako	Estatutuak	jasotzen	dituen aginduetariko asko betetzeke dago. Estatutuaren 12.1 artikuluak aurreikusten du Autonomia Erkideak zigor-arloko legeria eta penitentziarioa gauzatzeko eskumena edukiko duela; 10.14 artikuluak dio espetxeak antolatzeko eta kudeatzeko eskumena edukiko duela.

1979.  urteaz  geroztik  beraz,  lege  hori  betetzeke  dago,  horren  arabera  Eusko  Jaurlaritzak
gauzatu  beharko  lituzkeelarik  zigorrak  eta  segurtasuneko neurriak,  gizartearentzako  lanak, etab., baita espetxeen kudeaketa ere.

Estatutuari  zor  zaion  errespetuagatik,  legea  bete  dadila  exijitzen  dugu,  baita  zigor-epaiak betetzeko beste era batetan sinesten dugulako, zigorren gauzatze-sistema eredu desberdin batetan,  pentsatzen  dugulako  euskal  herritarrek  gizatasun  eta  duintasun  printzipioetan, zigortuek  dituzten  eskubideen  errespetuan  eta  gizarteratzean  oinarritutako  sistema  bat edukitzeko eskubidea dutela.

Helburu  horrekin,  EAk  kudeatzen  duen  Justizia  Sailak,  urtero,  estatua  ez  betetze  horren egungo   egoerak   ahalbidetzen   duen   heinean,   espetxeetan   bizi-baldintzak   hobetzeko, espetxeratuak gizarteratzeko lanean diharduten elkarteei laguntzeko, zigor-sistemaren barne espetxeratzeari alternatibak bilatzeko, zigor-bitartekaritza bultzatzeko, etab…, ahaleginak eta fondoak erabiltzen ditu.

Justizia  Sail  hau  ez  dago  geldirik  Estatutua  betetzearen  zain.  Arestian  aipatu  denaz  eta eskumena  exijitzeaz  gain,  eskumen  hori  gauzatzeko  prestatu  da.  Administrazio-antolaketa egokitu du, alternatibei dagokienean zerbitzuak eskaintzen ditu, gai honi buruzko estudioak enkargatu   ditu   eta   gizartean   hedapen   zabala   izan   duen   dokumentu   batetan   legeak betearazteko eredu propio eta desberdin batetarako oinarrizko ardatz politikoak zehaztu ditu.

Gure  herriaren  eta  espetxeetako  biztanleriaren  tamaina  txikiak,  dagoen  kohesioak  eta gizarte-babes  mailak,  erakundeek  eta  gizarteak  gai  honekiko  duten  sentsibilitateak  eta konpromisoak,   prebentzioan   eraginkorragoa   den   zigor   gutxiagoko   egikaritze-eredu   bat ezartzeko egoera ezin hobean jartzen gaitu, neurri txikiko zentro espezializatuekin, kalitate hobeagoko heziketa-arretarekin, osasun-arretarekin, lan-arretarekin, etab…, beharrezkoa ez den  espetxeratzea  ekidingo  duen  espetxearenganako  alternatiba-sistema  ahaltsu  batekin, nahikoa langileekin, espezializatuak, formatuak eta ez zaintzara eta segurtasunera bakarrik dedikatuak, komunitate-inplikazio maila garrantzitsuarekin.

Eta  Estatutua  betetzen  den  eta  eskumena  transferitzen  den  bitartean,  gure  etorkizuna hipotekatzerik nahi ez dugun espetxe-eredu eta zentroak inposa ez dakizkigun ere exijitzen
du;  Euskadin  garatzen  diren  azpiegiturak  euskal  erakundeei  azal  dakizkiela  eta  haiekin batera  adostu  daitezela  exijitzen  dugu;  eta  gai  honetan  negoziaketa  eta  kooperazio  leialei heltzeko eskumena Eusko Jaurlaritzarena dela aitor dadila exijitzen dugu.

3.2	POLITIKAK EKONOMI GARAPENEKO GAIETAN

3.2.1	EKONOMI SUSTAPENA ETA GARAPENA

Gu  gaudeneko  EBren  eta  ekonomia  globalizatuaren  esparruan,  euskal  gizarteak  bere etorkizuna  erabaki  beharra  dauka  XXI.  mendeko  benetako  eztabaidei  aurre  egiteko  eta gizarte  inklusibo  eta  solidario  bat  lortzeko,  non  herritar  guztiak  eroso  egongo  baitiren  eta ongizateaz gozatuko baituten. Eta horretarako, gizarte moderno eta lehiakorra behar dugu, globalizazioari irekia, aberastasuna eta kalitatezko enplegua sortuko dituena, bazterkeriarik gabe gizarte guztiarentzako ongizate maila hori bermatuko diguna.

Azken urtetan asko hobetu da euskal enpresa-ehunaren egoera ekonomiko-finantzarioa, aldi berean, aurrerapenak lortu dituena internaziolaritzatze bidean, are gehiago kontuan hartzen badugu gure enpresek oro har txikiak direla.

Baina  bilakaera  egoki  horrek,  geure  buruari  atsegina  emateaz  gain,  duela  zenbait  urtetik hona euskal ekonomiari jada eragiten ari zaizkion eta eragiten jarraituko dioten aldaketa eta krisi aldi gisa sumatzen diren mehatxuei buruz ohartarazi behar gaitu. Enpresaren jarduketa guztiei (salmentak, finantzak…) eragiten dioten elementuak kontuan hartu beharrekoak dira, esaterako   globalizatze-prozesu   orokortua,   munduko   informazio   guztia   lortzeko   aukera, erraza eta merkea dena, EBn Estatu berriak sartu izana, agertzen ari diren herrialde berriak adibidez  Europa  Ekialdekoak,  Txina,  India  eta  Asiako  beste  hainbat,  informazioaren  eta komunikazioaren  teknologiatan  eta  biozientziaren  aurkikuntzatan  oinarrituta  agertzen  ari diren sektore ekonomiko berriak, etab...

Mehatxu-multzo horrekin batera, betiko lez, euskal gizarteak beti egin izan duen moduan era sortzailean aprobetxatzen jakingo dituen aukerak daude, nahiz orain iraganarekin zerikusirik
ez duten klabe berriekin datozen.

Estatuaren ekonomiari dagokionean, euskal ekonomiak erronka bikoitza du. Alde batetik, eta gaur  egun  barne  mailakotzat  jo  behar  dugun  esparruan,  inguruabar  globalizatu  honetan birkokatzea. Eta, bestetik, ekintzailetzan, berrikuntzan eta jakintzan oinarritutako ekonomia baten  oinarriak  ipintzea  eta  garatzea.  Hau  da,  ekonomia  konpetitibo  bat,  geroz  eta  balio erantsi  handiagoa  duten  zerbitzuak  sortzeko  eta  emateko  gaitasunetik  neurtutakoa,  non enpresen antolaketan pertsonen esku hartzea, kudeaketa teknika aurreratu berriak ezartzea,
eta	berrikuntzaren,	teknologiaren	eta	ez	teknologikoaren	(prozesuak,	marketina,

antolakuntza)   aldeko   behin   betiko   apustua,   gure   enpresa-ehunaren   ezaugarri   izango
baitiren.

Beste  era  batean  esanda,  gure  etorkizunaren  zati  bat  zehaztuko  duen  eszenatoki  baten aurrean gaude. Beraz, hainbat zoritxar-iragarpen eta gizarte-atsegineko zenbait arrisku alde batera utziz, euskal gizarteak oro har, eta ehun sozio-ekonomikoak bereziki, beregain hartu behar dute oinarri sendo batzuetatik abiatuta izugarrizko ahalegina egin behar dela enpresa- portaera	eta	portaera	ekonomiko	berri	bat	zehazteko,	berrikuntzan,	formazioan, produktibitatean  eta  kalitatean  inbertituz  merkatu  ireki  eta  nazioartekoetan  irekitzean  eta finkatzean oinarritua.

Baina  helburu  ekonomiko  horiek  ez  dira  berez  helburuak,  xede  bat  lortzeko  baliabideak baizik : gure herritarren ongizatea.

Bide honetan, gure barne-merkatuari eta gure ekonomia tradizionalari lotuta dauden beste sektore ekonomikoak birkontsideratzeari ere ekin behar diogu. Horrela, ez ahaztu dezakegu gure  Herriko  nekazaritzako  eta  abeltzaintzako  jarduera  birbideratu  behar  ditugula,  sektore horrek  beharrezkoa  duen  duin-bihurtzearen  ikuspuntutik.  Globalizazioaren  fenomenoak  eta lehiatzea  ezinezkoa  egiten  duten  prezioetan  nekazaritzako  elikagaien  inportazio  ugariek, gure  produkzioaren  planteamendu  desberdin  batetara  eraman  behar  gaituzte,  kalitatean oinarritua.  Bide   horretan,   oraingo   "kateko"   ekoizpenaren   ereduaren   ordez   kalitatearen parametropean   abeltzaintza   estentsiboa   sustatzearen   alde   egiten   dugu.   Ildo   beretik, beharrezkoa iruditzen zaigu lurraren gehiegizko ustiapenaren aurrean ingurua errespetatzen duen eta kalitatezkoa den nekazaritza-ekoizpenaren kontzeptuan sakontzea.

Ikuspuntu  berbera  aplikatu  behar  da  gure  ekonomiako  beste  sektoreetan,  batez  ere  orain azaleratzen  ari  den  eta  EHAEren  kasuan  bide  onetik  abiatu  den  turismoari  dagokionean. Gure	ustez	sektore	horretan	balio	erantsi	handiagoko	eta	ingurumenarekiko	eta gizartearekiko  inpaktu  txikiagoan  formulak  bilatzeko  ekintza  irmoa  garatu  behar  da,  XX. mendearen  bigarren  erdian  Estatu  mailan  sektore  honen  ezaugarri  izan  den  masifikaziotik ihes eginaz.

Azkenik, iragan hurbilean pisu ekonomiko handikoa izan den eta gure Herriaren idiosinkrasia berari lotua dagoen sektore bat, azken urtetan areagotu besterik egin ez den krisi sakona ezagutu  duena,  arrantzarena  izan  da.  Planeta  mailan  eman  den  gehiegizko  ustiapen basatiaren ondorioz arrantza-tokiak agortu izanak, jarduketa horren ikusmolde berri batetara eraman  behar  gaitu.  Jarduera  arduratsua  ahalbidetuko  duten  mekanismoak  finkatu  behar dira,   sektorearekin   elkar   lanean,   erkidegoaz   kanpoko   arrain   izoztuaren   inportazioak

kontrolatuz   eta   orain   dituzten   mugak   gaindituko   dituzten   eran   arrain-haztegi   arloan
esperientzia berriak bultzatuz.

3.2.2	FORMAZIOA, IKERKUNTZA ETA JAKINTZAREN GIZARTEA

Eusko   Alkartasunaren   aukera   eta   garapen   jasangarrirako   era   Euskadi   Berritzaile   eta lehiakorra   da,   aberastasuna   eta   enplegua   sortzearekin   konprometitua,   euskal   gizarte osoaren ongizatea eta kohesio soziala helburu dituena.

Horregatik Eusko Alkartasunak hazkuntza jasangarriko eragile gisa eta erabat integratzailea izango  den  gizarte  bat  eraikitzeko  ardatz  gisa  jakintza  eta  berrikuntzaren  alde  egiten  du, horiek funtsezko bi erronkei aurre egin beharko diotelarik :

	Gure  ekonomiaren  eta  enpresen  lehiakortasunari  eta  kalitateko  enplegua sortzeari.
	Herritarren bizitza-kalitateari eta gizarte-barneratzea.

Eusko  Alkartasunatik  berrikuntza  ez  dugulako  ulertzen  gizarte-barneratzerik  gabe.  Ezin daiteke egon berrikuntza-tresnak maneiatuko dituen gutxiengo bat eta bizitza-estandarretatik kanpo geldituko den gehiengo bat.

Giza-kapitala  da  gure  lehengaia  eta  gure  aktiborik  handiena  izan  behar  du.  Garapen ekonomiko  jasangarria  geroz  eta  gehiago  gaitasun-mailaren  eta  formazio-mailaren  menpe egongo da, baita gertatzen diren aldaketa sozial eta teknologikoei egokitzeko eta erantzuna emateko gaitasunaren menpe ere.

Eusko  Alkartasunarentzako  lehentasuna  du  kalitatean,  hezkuntzan  inbertitzea,  Herriaren etorkizuna   bermatzeko   baita,   aukera-berdintasuna   nabarmenduz.   Horretarako,   aukera berdintasun  teorikoa  egiazkoa  eta  adierazgarria  izan  dadin  baliabideak,  baldintzak  eta gaitasunak  herritar  guztiek  eskuratzea  ahalbidetuko  duten  ahalegin  guztiak  egin  behar ditugu.

Eusko Alkartasunatik, era berean, biztanleria aktiboaren kontzeptua garatzearen alde egiten dugu,  eskubide  eta  eginbeharrei  lotua,  pertsonak  parte  hartzeko  eran  gaituz  eta  garatuz,
garapen pertsonala, garapen ekonomikoa eta lehiakorra eta kohesio soziala eta lurraldekoa
integratuz.

Teknologia berriak adimentsu erabiliko dituen gizartea sortzeko gai izan behar dugu, horrek lehiakortasuna  eta  pertsonen  bizitza  kalitatea  hobetzen  lagunduko  duelarik,  eta  bereziki gizartean barneratzeko prozesuak gizarte-egoera ahulekoei lagungarri izango zaizkielarik.

Eusko Alkartasunan aldaketaren eragile den eta lehiakortasunaren eta enpresa-garapenaren euskarri gisa berrikuntza bultzatuz jakintza-sustapenean diharduten enpresei, unibertsitateei
eta pertsonei laguntzeko konpromisoa dugu.

Eusko Alkartasunan, Euskal Herria oparoago, solidarioago eta kohesionatuago bat egiteko berrikuntzan eta jakintzan erreferente izatearen aldeko apustua egiten dugu.

Gure   erronka   nagusia   gure   inbertsioak   I+G   bihurtzea   eta   jakintza   aberastasunean begibistako  emaitza  bihurtzea  da.  Horretarako,  arlo  honetan  ekintza  publiko  eta  pribatu guztiak  bultzatu  behar  ditugu,  agente  desberdinen  kooperazioarekin  berrikuntzaren  kultura sustatuz.

Eusko	Alkartasunatik	emaitza finantzarioak	eta norberaren aberasteak elkarrekiko konpromisoaren balioak eta enpresaren zerbitzura gizarte-lankidetzako balioak alde batera
utz ez daitezen ahaleginduko gara.

Bere  herritarrentzat  aberastasuna  eta  ongizatea  sortu  nahi  duen  euskalduna  bezalako edozein  gizartek,  bere  garapena  eta  hazkundea  berrikuntzan  eta  jakintzan  oinarritu  behar
du. Garatutako ekonomiek berrikuntza beharrezkoa dute hazkundea bizkortzeko, jasangarria
izan behar duen hazkundea, enplegua sortzeko eta aberastasun iraunkorra lortzeko.

Horregatik,  etengabeko  berrikuntzak  menderatzen  duen  mundu  batetan  ezinbestekoa  da guztiok  uler  dezagun  ezin  daitekela  lehiakortasunik  egon  zientziaren  eta  teknologiaren abangoardian  egotearen  apustua  egiten  duen  profesionalik  gabe,  asmatzen  duten,  ideia berriak  garatzen  dituzten  eta  berritzen  duten  ekintzailerik  gabe,  eta  produktu  eta  zerbitzu berriekin nazioarteko merkatuetan arriskatzen duen enpresarik gabe.

Berrikuntzarik gabe ez dago etorkizun jasangarririk, eta ulertu  behar dugu funtsezkoa dela herritarren bizitza maila mantentzeko eta hobetzeko.

Eusko  Alkartasunan,  erakunde  guztietatik  eta  noski  baita  Madrilgo  Diputatuen  Kongresutik
eta  Senatutik  berrikuntzan  eta  jakintzan  gure  Herrian  inplikatutako  agente  guztiak  eta  ildo horretan eragiten duten politika guztiak defendatzeko eta sustatzeko egingo dugu lan.

Eusko Alkartasunak honen alde egingo du :

	Aldaketaren   eragile   izango   den   bizitza   osoan   zeharreko   ikasketa,   herritarrek gizartean aktiboki parte hartuko duten bermerik onena ere izango delarik.
	Emoziozko	adimenaren	garapena,	hezkuntzaren,	familiaren,	enpresaren	eta
antolakuntzaren esparruan.
	Jakintzaren sustapena, arreta berezia jarriz irakasleen formazioan, hezkuntzaren rol berriaren  aurrean,  transakzio-mugikortasuna,  I+G+Brako  giza  baliabideak  prestatu, jakintzaren hedapen soziala, lana antolatzeko era berritzaileak.
	Zientzia,  Teknologia  eta  Berrikuntzarako  Euskal  Sarea  babestea,  horren  barne
egonik	teknologia-zentroak,	sektore-zentroak,	enpresen	I+G	unitateak, Unibertsitateak eta ikerketan ari diren beste erakundeak.
	Ikerketa   estrategikoko   proiektuak   babestu   eta   lagundu,   bereziki   masa   kritikoa
sortzeko  eta  ikerketako  Europako  espazioan  arlo  horietan  nodo  bat  izatearren ikerketa estrategikoan lanean diharduten ikerketako taldeak, enpresak eta agenteak biltzen dituzten ikerketa-zentro lankideak.
	Ekintzailetza eta kultura ekintzailea sustatzea.
	Oinarri teknologikoa eta/edo berritzailea duten enpresak sortzeari laguntza.
	Enpresak  sortzeko  prozesuan  finantzaketarako  era  berrien  garapena,  Herriarekin konprometitutako arrisku-kapital arduratsua sustatuz.
	Enpresak   garatzeko   lagungarri   izango   diren   egiturei   lagundu,   esaterako   Parke
Teknologikoak eta Berrikuntza-poloak.
	Enpresa  berriak  sortzeko  eta  osatzeko  prozesuetan  biderapen  burokratikoak  eta administratiboak erraztu.
	Pertsonek  enpresatan  parte  har  dezaten  sustatzera  bideratutako  kudeaketa-era
berriak bultzatu, batez ere enpresa txiki eta ertainetan.
	Gure   enpresak   internazionalizatzeko   proiektuak   bultzatu,   finkatzerakoan   nahiz produktu eta zerbitzu berriak merkaturatzerakoan.

Informazio Gizartearen esparruan, Eusko Alkartasunatik hauxe bultzatuko dugu :

	Informazio	eta	Komunikazio	mailan	teknologia	aurreratuak	gure	enpresatan
txertatzera  bideratutako  estrategiak  garatzea,  bereziki  enpresa  txiki  eta  ertainetan, lehiakortasuna hobetu dezaten.
	Informazioaren eta komunikazioaren teknologiak intentsiboki erabiltzean oinarritutako produktu   eta   zerbitzu   hezitzaileak   garatzea,   irakaspen   eta   ikaste   prozesuak hobetzeko.
	Jakintzaren   gizartean   Unibertsitateen   rol   berria   sustatzea,   informazioaren   eta
komunikazioaren  teknologiak  jakintzaren  transmisioan  txertatuz  eta  bertako  nahiz
Herrialdeko estrategiekin koordinatuz.

Euskal Herrian egiaz pertsona guztiak bilduko dituen Jakintzaren Gizartea lortu.

	Kohesio soziala lortzen eta bizitza kalitatea sustatzen laguntzeko aukera gisa.
	Edozein  pertsona  ezindu,  edo  behar  berezi  duen  edonor  Informazio  Gizartearen onuratatik kanpo ez geratzeko neurri gisa.
	Generoa,	ikasketa-maila	edo	errenta-maila	direla	eta	teknologia	berrietara
iristerakoan gertatzen diren aldeak desagerrarazi.

Horregatik,   informazioaren   eta   komunikazioaren   teknologien   sormenezko   potentziala edonork  erraz,  aukera-berdintasunean  eta  erraz  eskuratzearen  alde  jardungo  dugu,  haien bizitzak  hobetzeko  eta  gizarte  berdintsuago  eta  demokratikoago  batetan  aurrerapausoak emateko, non informazioaren gizartea faktore aurrerakoi eta kohesionatzailea izango baiten ikuspuntu zuzen eta solidario batetik garapen ekonomikorako eta sozialerako.

Eusko Alkartasunak, estatutu-paktua behin eta berriz bete ez dela salatu izan du, salatu du
eta  salatuko  du.  Gai  horretan,  era  berean,  ez  da  Estatutua  bete,  ez  baitira  transferitu ondasunak eta zerbitzuak ikerkuntza zientifikoan eta sustapen ekonomikoan gure ahalmena gauzatu ahal izateko.

Azken  urtetan  bakarrik,  horiek  ez  betetzeak  Euskal  Herriko  Autonomia  Erkidegoari  1.000 eurotako defizita suposatu dio ikerkuntzarako kupoaren bitartez egiten dugun ekarpena eta horretarako Estatutik itzultzen zaiguna kontuan hartzen baditugu.

Eusko   Alkartasunak   gai   hau   transferitu   dadila   aldarrikatuko   du,   gure   Herrialdearen garapenerako eta etorkizunerako behar-beharrezkoa baita.

Era   berean,   gure   Herrialdea   garatzeko   eta   gizartearen   onurako   konpromiso   bezala
berrikuntza eta ikerketa sustatuko dituen politika fiskala defendatuko du.

3.2.3	ZERGA ETA FINANTZA POLITIKA

Gai honetan ekarpen gutxi egin dezakegu EAEren ikuspuntutik, konstituzioak eta indarreko estatutuaren esparruak xedatzen duenaren arabera Estatuaren aldetik eta Europar Batasuna beraren   aldetik   EAEren   eta   Nafarroaren   zerga-sistemaren   subiranotasunari	dagokion errespetua exijitzea ez bada.

Mingarria  da  konstituzioaren  aldeko  ustezko  grina  eta  Gernikako  Estatutuarekiko itxurazko errespetua  goratuz,  Estatuko  indarrek  haien  edukia  berregiten  joan  izana.  Euskadi  eta Espainaren arteko itun bati lotutako eskubide bat Estatuari interesatzen zaionean itzul dadila eskatu  daitekeen  eskuzabaltasun  oparo  bihurtzen  saiatu  dira.  Ikuspuntu  hori  Europako erakundeetara  eramen  da,  haiek  Estatuen  nagusitasuna  mantentzeko  interesa  dutenez zerga gaietan arauak emateko gaitasun osoa haiek dutela xedatuz.

Horregatik,  gure  subiranotasun  fiskalari  dagokion  aitorpena  eta  errespetua  exijitzen  dugu eta, ondorioz, gai fiskaletan europako erabaki-eremutan berdintasun mailan egotea.

Eta,  nola  ez,  negargarria  iruditzen  zaigu  gaurko  egunean  oraindik  transferitzeke  egotea kreditua  eta  bankua,  aseguruak,  mailegu  ofiziala  eta  balore-merkatua  bezalako  tresna ekonomikoak.   Eskumenei   dagokienean   hauteskunde-programa   honetan   zehar   adierazi denari ezer gutxi erantsi dakioke.

Hala ere, Eusko Alkartasunaren ezaugarri den ikuspuntu aurrerakoi eta sozialdemokratatik, Gorteetan aurrera eramango dugun zereginean, fiskalki subiranoak diren EAE eta Nafarroa erakundeetan aldarrikatzen dugunarekin bat datozen proposamenak egingo ditugu.

Horrela,  gizartearen  hausketaren  aurkako  borrokaren  zerbitzura  fiskalki  eta  finantzarioki ekitearen aldeko apustua egiten dugu. Ondorioz, zergapetze zuzenaren aurrean zeharkako zergapetzea   mailaka   haztearen   alde   Europar   Batasuna   osoan   orokorra   den   joera berraztertzearen alde egiten dugu.

Era  berean,  zergapetze  berdearen  kontzeptua  zerga-sistema  espainiarrari  inkorporatzea bere dimentsio osoan ulertuta garapen jasangarriaren aldeko Eusko Alkartasunaren apustu

sendoa  da.  Hementxe  bertan,  hau  da  zerga-sisteman,  batzen  dira  ekonomia,  gizartea  eta
ingumena kontzeptuak  politika publikoen maila berdinean, eta bertan gera daiteke zehaztua erakunde-agenteen benetako izaera aurrerakoia.

3.2.4	GARRAIOA ETA HORRI LOTUTAKO AZPIEGITURAK

Europar  Batasuneko  barne-garraioaren  demanda  2000  eta  2010  urteen  artean  %40  igoko dela  zioten  adituen  aurreikuspenen  aurrean,  Europar  Batasunak  Garraioaren  Liburu  Zuria egin   zuen   batasunaren   barneko   garraioaren   horrelako   gorakadak   ingurumenean   eta osasunean  sor  ditzaken  eragin  larriak  eta  bidetako  azpiegiturarentzako  suposa  dezakeen kolapsoa ekiditeko soluzioak diseinatzearren.

Beharrezkoa  zen  garapen  jasangarria  ahalbidetuko  zuten  garraiobide  alternatiboak  eta hazteko gaitasun handiagoko soluzio logistikoak aurkitzea.

Europar	Batasuneko	Garraioaren	Liburu	Zuriak	hazkunde	ekonomiaren	eta mugikortasunaren  hazkundearen  arteko  erlazioa  apurtuko  duten  estrategia  bideragarriak finkatu nahi izan ditu, garraiobide desberdinak berrorekatzeko,  estuguneak ezabatzeko eta garraioaren globalizazioa kudeatzeko helburuarekin.

Helburu   horiek   lortzeko,   60   proposamen   garatzen   dira.   Horietatik,   salgaien   garraioari buruzko esanguratsuenak hauek dira :

*	trena indartzea.

*	itsas garraioa eta ibaikoa bultzatu.

*	intermodalitatea gauzatu.

Ildo beretik, EBko Garraio-Ministroen Kontseiluak 2002ko maiatzaren 31ean eta ekainaren
1ean  eta  2an  adierazten  zuen  errepide-garraioaren  hazkundea  arintzearren  eta  horrek suposatzen   duen   auto-pilaketa,   istripuak,   soinuak   eta   airearen   kutsadura   gutxitzen laguntzeko, distantzia laburreko itsas garraioaren aldeko apustua egiten zuela. Horretarako, itsas-tren intermodalitatea sustatzeko beharra eta konpromisoa aipatzen zituen.

Ezin ahaztu daiteke Europa Komunitarioaren esparruan XX. mendearen azken hamarkadan distantzia  laburreko  itsas  garraioa  errepide-garraioaren  hazkunde-mailan  mantendu  ahal
izan zen garraiobide bakarra izan zela, biak %25etik gora egin zutelarik. 2001ean distantzia
laburreko  itsas  garraioak  Europako  tona-kilometro  guztien  %40  suposatu  zuen,  errepide- garraioaren kuota aldiz 45ekoa izan zelarik.

Errealitate  hori  zaildu  egiten  da  euskal  portuen  kasuan,  eskumen-erregimenak  Pasaia  eta Bilboko portuen titularitatea Estatuko Portuen Sozietateari uzten baitio. Ez da antolatu tren- garraio  sareekin  koordinatzeko  nahikoa  mekanismo,  portua-trena  intermodalitate  egokia galarazten duten titularitate eta ezaugarri tekniko desberdinak aurkitzen ditugularik.

Horrela  bada,  europa  mailako  ikuspegi  hau  bereziki  egokia  da  Espainiako  estatuaren arazoak  ikusterakoan,  are  gehiago  EAEren  eta  Nafarroaren  kasuan.  Gainera,  garraio publikoak garraiobide pribatuen aurrean duen ahultasuna erantsi behar zaio horri, bidaiariak garraiatzerakoan   bide   probatua   portzentajezko   pisua   handituz   joan   delarik   azkeneko hamarkadatan, eta horrela, berez soluzio zaila duen arazo bat areagotu egin da.

Are  gehiago  produkzioko  jarduera  ekonomikorako  eta  hirugarren  sektoreko  jarduerarako espazioak   hirigunetatik   irtetea   bultzatu   duen   eredu   urbanistiko   orokortuarekin.   Horren ondorioz,  gure  herritarren  egunerokotasunean  joan-etorriak  esponentzialki  gehitzen  dira, joan-etorri horiek oro har izaera pribatukoak direlarik.

Egoera  horren  adibide  bitxia  dugu  gure  aireportu  sistema.  Gaizki  kudeatutako  azpiegitura horien titularitatea estatuak gorde izanagatik elkarrekiko planifikaziorik ezari, horren eragite- eremuko herritarrei irisgarritasuna emateko garraio sistema publikorik eza erantsi behar zaio. Horrela, ez da bideragarria sistema koordinatu bat ezartzea 200 kilometro baino gutxiagoko eremuan  kokatuta  dauden  lau  aireportutarako  -bost  Biarritz/Parmakoa  gehitzen  badugu- proportzionalki  eskasa  den  biztanleria  baten  beharrei  (hiru  milioi  pertsona  baino  gutxiago) erantzun egokia emateko,  eta ondorioz joan-etorri pribatuek gure inguru gertuko aireportuen sareak eskaintzen dituzten hegaldien bidai osagarri ia guztiak suposatzen dituzte.

Euskal  tren  sare  berria  abian  jartzeak  erantzun  garrantzitsua  emango  dio,  nahiz  ez  osoa, arazo   honi,   eta   beraz,   Eusko   Alkartasunak   bere   babesa   ematen   dio   egun   hauetan inplementatzen ari den azpiegitura-sistema honi. Edonola ere, garrarioaren eta hari lotutako azpiegituren  arazo   global   honen  aurrean   Estatuak   mantendutako   jarrera   osotasunean berraztertzea nahitaezkotzat joz, besteak beste neurri hauek proposatzen ditugu :

   Itsas garraioa eta tren garraioa bultzatzea Europar Batasunean barneko garraioaren demanda-hazkundeari erantzuteko.
   Garraio publikoa bultzatu garraiobide pribatuen aurrean.

   Eredu urbanistikoak eta lurraldekoak berraztertu joan-etorrien beharra gutxitzearren.
   Bilboko eta Pasaiako portuen titularitatea EAEri transferitu dakizkiola, baita trenbide guztiak eta Hondarribia, Loiu eta Forondako aireportuak ere, salgaien eta bidaiarien garraio eta logistika sistema integratuak sortzearren.

3.3	POLITIKAK INGURUMENA BABESTEKO ETA BALORATZEKO GAIETAN

3.3.1	URAREN ZIKLOAREN ERABATEKO IKUSPENA

Uraren  gaia  erabateko  ikuspenetik  hartzeak,  hurbileko  iraganeko  ikuspuntu  murriztaileak gaindituz, gai honetan Eusko Alkartasunak duen oinarriko elementuetariko bat da.

Perspektiba historiko batetik, denboran hurbila gainera, uraren gaiaren planteamenduak oso ikuspuntu  zatitua  izan  du  ezaugarri.	Planteamendu  horretan  banaka  heltzen  zitzaien  gai hauei  :  ur-horniduraren  bermea,  jarduera  ekonomikoaren  eta  sozialaren  eskura  zegoen beste  baliabide  gisa  ulertua,  mugaezina  izatearen  ezaugarriarekin,  berriztagarria  noski  eta ondorioz  itzulketa-ekintzarik  behar  ez  duena;  erreka  edo  ibaietan  edo  zuzenean  itsasoan bukatzen zuten giza-jarduerak sortutako hondakin uren soluzioa.

Ikuspegi horretatik, Administrazioaren zeregina gizarte-jardueraren zerbitzura ur-ekarpeneko egiturak   eraikitzera   mugatzen   zen,   edo   erabili   eta   kutsatu   ondoren   urak   jasotzeko azpiegiturak  eraikitzera  ubide  eta  uretara  eramanaz.  Oraintsu  ekin  zaio  behin  betiko  isuri aurretik  hondakin  urak  arazteko  azpiegiturak  eraikitzeari,  horiek  eskasak  direlarik  oraindik estatuko geografian zehar.

Ibaien  eta  haien  inguruko  oreka  ekologikoaren  kezka  ez  da  duela  hamarkada  gutxi  baino sortu, adierazi diren beste gaiei aurre egindako era desberdinean hartu delarik.

Eusko  Alkartasunak,  Uraren  Zuzentaraua  jarraiki,  uraren zikloa  osotasunean  hartuko  duen ikuspegi  era  bat  desberdin  baten  aldeko  apostua  egiten  du.  Hornidura,  saneamendua  eta ubideen oreka ekologikoa ezin dira banandu. Jarrera hori, posizio teorikoei erantzutetik urrun dago,	praktikan	frogatu	baita	Ingurumen	eta	Lurralde	Antolaketa	Departamentuak bultzatutako  Uraren  Euskal  Legea  onartzearekin.  Lege  hori  gai  honetan  gure  alderdiak dituen programa-printzipioaren adibide garbia dugu.

Horrela, gizarte oparo eta xahutzaile baten eskaerak areagotzen diren hein berdinean hazten den  eskaintzaren  hazkuntza  progresiboa  eskatzen  duen  izaera  ekonomikoko  baliabide bezala  ura  ikuste  horren  aurrean,  Eusko  Alkartasunak  jarduera  publikoa  birbideratzea proposatzen  du.  Jarduera  publikoa  eskaria  kudeatze  aldera  birbideratu  behar  da,  ur- kontsumoa   benetako   beharretan   oinarrituz   egin   dadila   ziurtatuz.   Bizitza-baliabide   hau berritzeko  naturak  duen berezko  gaitasuna  zorrozki  eta  era neurtuan  ulertu  behar  dira,  ez bakarrik  gure  ezaugarri  den  hiri-gizartearentzako,  baita  gure  herrialdearen  landare  eta
animali ororentzako ere.

Apustu  hau  estatuko  lurralde  osorako  egin  behar  da,  Euskal  Autonomia  Erkidegoaren legeriari erantsitako neurriak eramanaz nola ezarri nahi diren lurraldearen benetako harrera- gaitasuna kontuan hartu gabe diseinatutako eta kokatutako izaera espekulatzaileko operazio urbanistiko   handiei   lotutako   etengabeko   demanda   birbideratzera   zuzendutako   politika aktiboak   zehaztuz.   Demanda   horrek,   gainera,   gero   eta   urrunago   dauden   sistema hidraulikoetatik ura ekartzeko eskaera jarraituak sortzen ari da, inoiz gertatu behar ez zuten lurralde arteko eta erakunde arteko gatazkak sorraraziz.

Guzti hori, babestu beharreko balio naturalen errespetu arduratsutik, biziraupena eta, hala balitz,  ubideei  lotutako  ekosistemen  birsorkuntza  eta  balioztapena  bermatuz  eta  gizarte garatzaile   eta   parrastatzaile   batek   sortzen   duen   sistemaren   oreka   orokorrarenganako litekeen aldaketa ahal den heinean mugatuz. Bizitza bera babesteko funtsezko elementu da ura, gizakiaren presentzia beste elementu bat besterik ez izanik.

Ikuspuntu  horretatik,  Gorte  Nagusietan  Eusko  Alkartasunak  neurri  hauek  defendatu  eta bultzatuko ditu :

-	Estatuaren  indarreko  legedia  aldatzea,  Europako  zuzentarauei  hertsiki egokituz.

-	Uraren  egitura  administratiboa  berregituratzea  arazo  honi  aurre  egingo dion politika integral berri batek eskatzen duenari egokitzeko.

-	Gai   honen   eskumen   osoa   EAEri   transferitu   dakiola   eskatzea,   gure
Erkidegoan uraren politikaren kudeaketa egokia bermatuz.

-	Eskaeraren  kudeaketa  lehentasun  publiko  moduan  sustatzeko  Estatuko
Administraziotik politika aktiboak zehaztea.

-	Hiri-eskaerako  guneetako  lurralde  antolaketa  egokia  bermatuko  duten planifikazio-tresnak  bultzatu,  kokatzen  direneko  espazioaren  benetako harrera-gaitasunari egokituz.

-	Herritarren  artean  uraren  kultura  berria  zabaltzen  aurrera  egingo  duten kontzientziazio  kanpainak  garatu,  kultura  berri  hori  arazoaren  ikuspegi orokor moduan ulertuz.

3.3.2	HONDEKINEN GAIETAN PREBENTZIO, BERRERABILTZE ETA BIRZIKLATZE POLITIKAK

Ekonomikoki  garatuen  dauden  herrialdeen  eredu  sozioekonomikoaren  ondorio  bereizgarri larrienetariko   bat   hondakinen   kudeaketa   da.   Populazioa   hirigune   handietan   biltzeak, erosahalmena  igotzeari  lotutako  gaixo-portaerako  kontsumismoak,  marketin  eta  salmenta- hobereneratze   arrazoiengatik   gero   eta   tamaina   txikiagoan   enbasatutako   produktuen ugaritzeak,	kontsumitzailearen	atentzioa	deitzeko	eta	erostera erakartzeko enbase erakargarriak   bilatzeak…   XX.   mende   amaieran   eta   XXI.   mende   hasieran   garatutako gizarteen  berezko  ereduak  azken  finean,  hazkunde  esponentzialeko  arazoa  sortu  du  : hondakinak sortu eta pilatzearena.

Arazo  honi  aurre  egiteko,  Hondakinak  Kudeatzeko  Estrategia  Komunitarioak,  jatorrizko formulazioan   jada,   hondakinen   kudeaketa   hiru   maila   handitan   hierarkizatzen   zuen. Hurrenkera-ordenean	maila	horiek	hauek	ziren	:	gutxitzea,	berrerabilpena	eta berreskuratzea.  "Hiru  erre  komunitarioen  Printzipioa  ¨(3Rs)"  bezala  ezagutzen  dena  da. Printzipio horren arabera, hondakinen sorrera ekidin behar da edo ahal den heinean jatorrian mugatu,   bereziki   kutsatzen   ez   duten   edo   zakar   gutxi   sortzen   duten   teknologiak   eta produktuak  erabiliz;  sortzen  diren  hondakinak  berrerabili  egin  behar  dira,  eta  ezin  bada, osagaien zati bat edo horien energia kalorifikoa aprobetxatuko diren moduan berreskuratu; azken  finean  baizik,  aurrekoa  egin  ezin  denean,  hondakinak  segurtasuneko  baldintzatan ezabatuko dira.

Gaur  egun  hondakinen  zuzentarau-marko  europarraren  berrazterketak  oraingo  zirriborroan berrikuntza  kualitatiboa  jasotzen  du  plangintzari  dagokionean  :  prebentzioko  plan  berezien aurreikuspena, Batasuneko Estatuei askatasuna utziz hori egiteko modua erabakitzerakoan (hondakinen   prebentziorako   plan   berezien   bitartez,   hondakinen   plangintzaren   barne prebentzioko plan berezien bitartez (Hondakinen Plan Nazional Integratua 2008-2015). Era berean, DMR delakoak hondakinen kudeaketarako hierarkia birformulatzen du, hirutik bost mailatara  pasatzen  delarik  :  gutxitzea,  berrerabiltzeko  prestatzea,  birziklatzea,  balioztatzea
eta  baldintza  seguruetan  ezabatzea.  Gainera,  hondakinen  politikan  bizitza-zikloaren  ideia jasotzen du, eta horrela aurreko hierarkia aldatu egin daiteke, kasuan kasu, ingurumenaren gizartearen edo ekonomiaren aldaeren ikuspuntu integratzailetik hoberena denaren arabera. EAn erabat ados gaude formulazio horrekin, eta zentzu horretan doazen ekintzak bultzatuko ditugu.

Horrela, Eusko Alkartasunak, Gortetako bere ordezkarien bitartez, neurri hauek eskatu eta
bultzatuko ditu :

   Merkaturatutako	produktu-unitate	bakoitzeko	hondakin	gutxiago	eta	arrisku txikiagokoa sortzen duten fabrikazio-prozesuak sustatzea.
   I+G+B   bultzatzea   lehengaien   erabilpena   murrizte   eta   birziklatutako   materialak
erabiltzea bilatzen duten prozesu berrietan.
   Bizitza-Zikloa kontzeptua sartzea hondakinak kudeatzeko ezein estrategia eta plana zehazterakoan.
   Hondakin-materia organikoa aprobetxatu dadin bultzatzea.
   Hondakinen prebentzioa pizteko sistemak finkatzea (Pay as You Throw edo antzeko ereduak…).

3.3.3	BALIO	NATURALISTIKOA	DUTEN	ESPAZIOEN	BENETAKO	BABESA	ETA BIODIBERTSITATEAREN BERMEA

Ekosistemak mantentzea, degradatutako sistemak berreskuratzea eta landare eta animaliak
eta  haien  habitat  naturala  kontserbatzea  Eusko  Alkartasunaren  programaren  elementu definitzaile dira alderdi politiko gisa eratu zen une beretik, Kongresu Eratzaileko ponentzien ekintza-ardatzetako bat izanik.

Biodibertsitatea  babestea,  berreskuratzea  eta  bermatzea  balio  naturalistikoko  espazioak babestearekin   batera   doa   eta   gure   alderdiarentzat   ezinbesteko   lehentasuna   dira,   are gehiago  kontuan  hartzen  badugu  planeta  mailan  zein  egoera  zaila  pairatzen  ari  den. Urbanizazioaren eta azpiegituren gorakadak, baliabideen gehiegizko esplotazioak, kutsadura mota  desberdinak  eta  ekosistematan  espezie  exotikoak  sartzeak  izugarri  kaltetzen  dute biodibertsitatea. 2005eko urtarrilean Parisen egin zen Biodibertsitateari buruzko Nazioarteko Konferentzian,  galzori  arriskuan  dauden  15.000  baino  animalia-espezie  gehiago  zenbatu ziren eta beste 60.000 landare-espezie.

Definizio ideologiko honekin bat, EAEko Ingurumen eta Lurralde Antolaketa departamentuan Eusko Alkartasunaren erakunde-arduradunek, ekintza proaktibo ausarta garatu dute, beste behin ere, gai honetan estatuko legeriak dituen hutsuneak ere betez.

Horretarako erreferentzia gisa Ingurumenari eta Garapenari buruz 1992an Rio de Janeiron egin  zen  Nazio  Batuen  Konferentzian  sinatu  zen  Aniztasun  Biologikoari  buruzko  Munduko Hitzarmena  hartu  da  bereziki.  Hitzarmen  horrek  planeta  osoko  aniztasuna  mantentzeko

lehenengo marko globala izan zen. Biodibertsitatearen balio intrintsekoa aitortzen zuen eta
hura mantentzeko baliabide horien erabilpen jasangarria eta bidezkoa bultzatzen zuen.

Era berean, Europako Batasunak, Europako kontinente osoan ugaztunen % 42, txorien %15
eta  ur  gezako  arrainen  %52  eta  milaren  bat  landare-espezie  arriskuan  zegoela  ohartarazi ondoren, toki babestuen sare bat sortu zuen "Natura 2000 sarea". Aldi berean, Ingurumen Gaietan  bere  Seigarren  Ekintza-Programaren  lehentasuneko  helburu  gisa  biodibertsitatea babestea   zehaztu   zuen.   Ondoren,   erkidegoko   arauen   produkzioa   handituz   joan   da biodibertsitatean  aldeko  ekintza-plana  (2006-2010)  bezalako  iniziatibak  abian  jarri  diren bakoitzean.

Oraintsu onartu den Ondare Naturalaren eta Biodibertsitatearen 42/2007 Legeak Europako araudia  sartzerakoan  estatuko  legeriak  dituen  hainbat  hutsune  zuzendu  nahi  izan  du, esaterako,  Habitats  Zuzentaraua  eta  Estatuak  gai  horren  inguruan  sinatutako  nazioarteko hainbat hitzarmen, aniztasun biologikoari buruzko Hitzarmena adibidez.

Ezin	daiteke	ahaztu	bere	ezaugarri	orografikoengatik,	azaleragatik	eta	kokapen geografikoagatik, klasifikatutako ia 80.000 taxoiekin, Espainia landare eta animalia espezie desberdin gehien dituen Europako estatuetariko bat dela. Aberastasun horren bi adibide dira landare  baskularrak  eta  ornodunak.  Estatuan  dauden  landare  baskularrak  8.000  espezie biltzen dituzte, EBn daudenen %80a eta Europako kontinentean daudenen %59, horietatik
1.500  endemismoak  direlarik.  Bestalde,  Europan  daudenetako  animalia-espezieen  %50
baino gehiago dago.

Ondare  naturalak  eta  biodibertsitateak  pertsonen  osasunarekin  eta  ongizatearekin  duten lotura estuagatik eta garapen sozial eta ekonomikoari egiten dioten ekarpenagatik funtsezko funtzioa  garatzen  dutela  aitortzen  duen  lege  horrek,  gai  honen  inguruan  estatuko  araudia eguneratzea suposatzen du. Hala ere, berehala ekintza konkretuak bideratu beharra dago. Horregatik eskatzen dugu :

-	Desagertzeko  arriskuan  dauden  habitat  guztien  Katalogoa  egin  dadila berehala.

-	Babes Bereziko Erregimenean dauden Espezieen Zerrenda berehala egin dadila.

-	Ondare Naturalarentzako eta Biodibertsitaterako Fondo bat sortzea, aurre
egin  behar  zaion  arazoak  duen  garrantziarekin  bat  etorriko  den  diru- zuzkidurarekin.

-	Espezie Exotiko Inbaditzaileen Katalogoa abian jar dadila.

3.3.4	POLITIKA ENERGETIKOA ETA KLIMA-ALDAKETA

Hauteskunde   orokor   hauen   ondoren   hasiko   den   legealdia   erabakitzailea   da   Klima- Aldaketaren  aurkako  lehia  globalean,  "Post  Kioto"  izenekoa  negoziatu  behar  baita,  eta bertan  zehaztuko  baita  datozen  20  urtetako  eredu  ekonomikoa  eta  energetikoa.  Gaur hartzen ditugun erabakiak etorkizuneko eredua zehaztuko dutenak dira.

Klima-aldaketaren arazoa indar handiz sartu da aurreko legealdian zehar herriarren bizitzako esparru guztietan mundu osoan. Klima-aldaketa, edo nahi bada, Lurraren klimaren aldaketa globala  arrazoi  naturalak  medio  Lurraren  bizitza  osoan  zehar  gertatu  izan  da.  Baina azkeneko  mendean  gizakiak  ezustean  eragin  dio  klimaren  bilakaera  naturalari,  denbora- eskala asko erasotuz, eta parametro klimatiko guztiak : tenperatura, prezipitazioak, hodeitza, etab.

Horrela   sortzen   da   "berotegi-efektu"   terminoa,   atmosferan   gas-geruza   bat   egotearen ondorioz Eguzkiaren berotasuna Lurraren atmosferan eusteari dagokiona. Gas horiek gabe, hein  handi  batean,  bizitza,  guk  ezagutzen  dugun  moduan,  ez  litzateke  posible  izango, planeta hotzegia izango balitzateke. Gas horien artean karbono dioxidoa, oxido nitrosoa eta metanoa daude, industriak, nekazaritzak eta erregai fosilak erretzeak aireratzen dituztenak. Mundu  industrializatuak  gas  horien  kontzentrazioa  iragan  mendetik  %30  igotzea  lortu  du, gizakiaren esku hartzerik gabe natura emisioak orekatzeaz arduratzen zelarik.

Gaur  egun,  ia  orokorra  den  adostasun  zientifikoa  dago  ideia  baten  inguruan  :  energia produzitzeko eta kontsumitzeko gure era klima-aldaera global bat ekartzen ari da, eta horrek
era berean, lurrarengan nahiz sistema sozioekonomikoengan eragin handia izango du.

Ondorioz,  aurreikusitako  klima-aldaketak  nahikoa  zehaztasunez  zenbatzea  uzten  ez  duten zalantzak  badaude  ere,  orain  arte  balioztatu  den  informazioa  nahikoa  da  Klima-Aldaketari buruzko Konbentzio Markoaren 3. artikuluak aipatzen duen "arretazko printzipioa" deiturikoa jarraituz	berehala	neurriak	hartzeko.	Nagikeriak,	atzerapenek eta	klima-sistemaren

atzeraezintasunak kontuan hartu beharreko oso faktore garrantzitsuak dira, eta neurri horiek
hartzen gero eta denbora gehiago pasa ahala berotegi-efektuko gasen kontzentrazioak gora egitearen eraginak atzeraezinagoak izango dira.

Biztanleriaren	gehiengoa	naturaren	gehiegizko	antropizazioaren	ondorioez eta klimatologiaren  bilakaera  naturalarengan  berotegi-efektuko  isurketen  efektuez  jabetzen  ari bada ere, ezin daiteke esan gauza bera Estatuetaz, haien erantzuna desberdina eta oro har eskasegia  baita.  Komunikabideen  bitartez  guztiok  ikusi  izan  dugu  berotegi-efektuko  gasak isurtzen dituzten estatu nagusien ikuskizun tamalgarrira (Estatu Batuak bezalako potentzia ekonomiko handiak edo Txina bezala indar handiz sartzen ari direnak), Kiotoko Protokoloa sinatzeari eta beraien isurketak gutxitzeko neurri zehatzak hartzeari uko eginaz.

Nahitaezkoa   da,   beraz,   diskurtso   erretorikoetatik   neurri   zehatzetara   pasatzea,   zentzu horretan politika bat bideratzeak suposatzen dituen zailtasunen jakitun izanik ere. Dena den, EAEko Ingurumen eta Lurralde Antolaketa departamentuak dioenaren arabera "Orain klima- aldaketaren   efektuak   gutxitzeko   egiten   dugun   ahalegina   klima-aldaketak   ekonomian, ingurumenean   eta   gizartean   etorkizunean   ekarriko   dituen   koste   altuak   ekiditeko   egin dezakegun inbertsiorik hoberena dira. Horregatik, ingurumena eta biodibertsitatea babestea
eta  klima-aldaketaren  aurkako  lehia  edozein  gobernuren  funtsezko  lehentasunen  artean
kokatu behar dira, eta berehala gainera."

Berotegi-efektuko   gasak   sortzeak   eta   isurtzeak   jatorri   desberdinak   ditu,   gizakiaren Lurrarenganako ekintzen orokortasunari lotzen baitzaio; horrela, iturri nagusiak hiru ataletan desberdintzen   dira   :   garraioan   giza-ekintzak   sortutakoak,   jarduera   ekonomikoarenak, bereziki   industrialarenak,   eta   etxebizitzaren   inguruan   sortutakoak,   etxebizitza   zentzu zabalean  ulertuta,  hau  da,  eraikitze-prozesuetatik  hasi  eta  biztanleriaren  bizitze-jarduera beraino.

Hala  ere,  berotegi-efektuko  gasen  isurketa-iturri  nagusienen  segmentazio  hirukoitz  horrek badu elementu amankomun bat, energiaren kontsumoa, hori sortzeko ezinbestekoa izanik, gainera, emisio horiekin zuzenean erlazionaturiko prozesu industrialak garatzea.

Horregatik,  klima-aldaketaren  aurkako  lehiak  energiaren  eremuan  du  bere  bataila-eremu nagusia, kontsumoaren kudeaketan (aurreratze eta eraginkortasunaren esparruan, prozesu industrialak	optimizatuz,	energia-kontsumoko	produktu	eraginkorragoak orokortuz, produkzioko  teknologien  eraginkortasun  energetikoa  hobetuz,  garraio  publikoa  sustatuz…) nola amaikorrak eta oso kutsagarriak diren energia-iturri tradizionalak ordezkatzen joatearren energia berriztatzaileak sartzean ulertua.

Ezin ahaztu daiteke, gainera, energia berritzaileak lortzeko estatuko lurraldearen ezaugarri
aproposak.   Milaka   kosta-kilometro,   itsasoaren   korronteen   indarrez   sortutako   energia aprobetxatzeko  teknologiak  ezartzeko  aukerarekin,  legamiak  ekoizten  dituzten  nekazal azalera garrantzitsuak, sektore hori krisialdian dagoelarik elikadurari dagokionean, bereziki altua den intsolazio-maila ematen dion posizio geografikoa, energia fotovoltaikoa ekoiztera bideratutako azalerak ezartzeko era bat interesgarri egiten duena…

Presazkoa   da,	beraz,	administrazio	autonomikoekin   koordinazioan	bi aktuazio-lerro handietan neurri zehatzak ezartzeko ausart ekitea.

Gai  honi  dagokionean,  Eusko  Alkartasunatik  ondorengo  ekintzei  arreta  berezia  emango diegu :

-	Ingurumeneko  kostuak  internalizatuko  dituen  eta  mugikortasun-beharrak arrazionalizatuz eta demandaren kudeaketa adimentsua aplikatuz garraio- sare  berriak  sustatuko  dituen  mugikortasun  jasangarri  baten  bultzada ausarta.

-	Estatuan  dauden  zentral  nuklearrak  berehala  ixtea,  baita  ikatzezko  eta hauspozko  zentral  termiko  konbentzionalak  ere,  eta  ziklo  konbinatuko zentralengatik ordezkatzea lehen neurri bezala.

-	Emisio-eskubideen komertzio erregimenak eragindako sektoreei egindako eskubide-izendapena berrikustea, emisioen gutxitzea eta teknologia garbi berrietan  inbertsioa  sustatzeko,  guzti  hori  kutsatzen  duenak  ordaintzen duela printzipiopean.

-	Energia  berritzaileen  bultzada  ugaritzeko  neurri  ekonomiko  eta  fiskal sustatzaileak   sartu,   sortze-jarduera   horri   lehentasuna   emanaz   ohiko sortze-iturrien edo nuklearren aurrean.

-	Energia-iturri	desberdinen	prezioak	finkatu,	ingurumeneko	kostuak internazionalizatuz.

-	Emisio-eskubideen Europako eskemara sektore aeronautikoa gehitu.

4	EUSKAL	HERRIAREN	ESKUBIDEEN	DEFENTSA,	BAKEA,

LANKIDEETZA  ETA  GARAPENA,  NAZIOARTEKO  GAIETAN EAren PROGRAMAREN ARDATZ

Alderdi bezala sortu zenetik, Eusko Alkartasunak Euskal Herriaren presentzia Europar Batasunaren barne nazio gisa aldarrikatzen du, Batasuna osatzen duten gainontzeko nazioen  maila  berdinean.  Horretarako,  alderdi  politiko  europar  gisa  jada  eratu  den Europar   Aliantza   Librea   (EAL)   osatzen   duten   beste   alderdiekin   batera,   urteak daramatza egungo EB aldatzeko eta Estatuari dagokion egitura juridikoa duen edo ez alde   batera   utziz   eta  bakoitzaren  dibertsitatearen   errespetua   eta   guztien   arteko interesen defentsa batuz nazio guztiak aitortuko dituen Batasuna bihurtzeko.

Ezein	status	juridikoa	edukiz	eskubide	nazionalen	  ikuspegi	horrek, gizarte bidezkoagoa, askea eta solidarioa lortzera bideratutako bere ideologia aurrerakoi eta sozialdemokratarekin	batera,	munduko	beste	herri	eta	nazioekiko egoerekin sentikorragoa izatera eramaten du, horiek Estatuen eta nazioarteko korporazio handien interesen   egungo   sisteman   desberdintasun   handiekin   eta   gatazka   odoltsuekin bizirautera  kondenatuta  daude.  Gatazka  horiei  gainera,  gaur  egungo  estatu-egiturek axolagabetasunez  begiratzen  diete,  epe  laburreko  edo  ertaineko  interes  ekonomiko edo geoestrategikoengatik bultzatzen ez dituztenean.

Ikuspuntu horretatik, Eusko Alkartasuna, nazioaz gaineko organismoetan, elkarteetan
eta  erakundeetan  dituen  ordezkarien  bitartez,  bakearen  benetako  kulturaren  aldeko iniziatibak  eramaten  ari  da,  nazioen  eta  herrien  artean  harreman  baketsuak  lortzeko funtsezko  baldintzak  sortzera  bideratuak;  ulertuz  lan  hori  ez  dela  mugatzen  arazo militarrei  ekitera,  gizarte  osoen  desesperazioa  areagotzea  eragiten  duten  bestelako gaien inguruan esku hartzea ere suposatzen baitu, horrek askotan biolentzia-espresio mota desberdinetan amaitzen duten tentsioak areagotzera eramaten dutelarik.

Kezka	horrekin,	giza	eskubideen	errespetua,	globalizazio	solidarioa, garapen jasangarria,  erakunde  demokratikoak  dituen  nazioarteko  sistema,  justizia  soziala  eta berdintasuna  nahiz  herrien  subiranotasuna  lortzea  helburutzat  duten  herriekin  eta haien ordezkariekin loturak sendotzeko egiten du lan Eusko Alkartasunak.

Premisa  horiekin,  Eusko  Alkartasunaren  nazioarteko  zeregina  gutxien  garatutako herrialdeen  aurrerapen  sozialari  lehentasuna  ematen  dion  eredu  bat  ezartzearen

bidetik doa, ezinbestekoa izanik bidezko merkataritza arduratsua, Hirugarren Mundua
deiturikoaren  gizarteek  beraien  lurraldetan  kokatutako  lehengaien  gaineko  kontrola berreskuratzea,  nazioarte  mailan  duten  mendekotasun  finantzarioa  birnegoziatzea kanpo-zorra kitatzean oinarrituz, eta gizarte industrializatuenen onura ekonomikoaren zerbitzuaren beren gatibu egoerarekin amaituko duen harreman ekonomikoen marko berri  bat  irekitzea.  Bitartean,  ezinbestekoa  da  garapenerako  lankidetza  proiektuetara Estatu industrializatuen BPGaren %0,7ko ekarpena egiteko printzipioa mantentzea eta lortzea, ekarpen horiek nahitaezkoak izanik nazioarteko ekonomiaren jolas-arau berri batzuek beraien gaitasun ekonomikotik dituzten beharrei aurre egitea ahalbidetzen ez dieten bitartean.

Hala ere, nazioarteko harremanen egungo markoan ia lortezinak diren planteamendu horiek, ia ezinezko bihurtzen dira biolentziak bere garrak jarri dituen tokitan, toki horiek normalean bat etortzen direlarik biztanleriaren erabateko pobrezia ezaugarritzat duten area  geografikoekin  alde  batetik,  eta  herrialde  aurreratuenetako  talde  ekonomiko handiek  kontrolatzen  dituzten  lehengaiak  edo  aberastasun  naturalak  dituzten  area geografikoekin bestetik.

Eusko  Alkartasunak  jakin  badaki  utopikotzat  jo daitezkeen helburu  horiek  lortzearren aurrerapausoak  emateko,  aldez  aurretik  bidea  leunduko  duten  hainbat  pauso  eman beharra  dagoela.  Horrela,  ezinbestekoa  da  Zigor-arloko  Nazioarteko  Auzitegia  abian jartzea, giza eskubideen jurisdikzio unibertsalaren marko batetan bere zeregina egoki bete ahal dezan beharrezko baliabideak emanaz. Aldi berean, funtsezkoa da NBEren Segurtasun	Kontseilua	berregituratzea,	garapen-bidean	dauden	herrialdeen ordezkaritza  areagotzeko  handituz.  Ildo  beretik,  giza  eskubideen  urraketen  aurrean edo  aurreikus  daitezkeen  lurralde-gatazken  aurrean  esku-hartze  humanitarioa  aitor dezan  eskatzen  dugu,  eta  disuasio armatuaren  teoria  presio  diplomatikozko  neurriek
eta  neurri  ekonomikoek  ordezka  dezatela,  arma-produkzioa  eta  trafikoaren  kontrol sistematikotik hasita.

Baina   ekintzak   ez   dira   Estatuen   botere-eremuan   edo   nazioarteko   erakundeetan bakarrik  garatu  behar.  Posible  ikusten  dugu  beren  operazioetan  giza  eskubideen babesa  baloratzera  eta  errespetatzera  emango  dituen  jokabide-kode  bat  enpresek onar dezaten sustatzea, bereziki jarduera transnazionala dutenek.

Eta,  ondorio  gisa,  zapalketa-,  okupazio-  edo  herriek  libreki  erabakitzeko  eskubidea ukatze-egoerak   amaitzearen   alde   egiten   dugu.   Zentzu   horretan,   eta   Espainiako

estatuari  eragiten  dion  heinean,  askatasun  baldintzatan  Sahararen  autodeterminazio
erreferenduma egiteko Nazio Batuen Bake Plana bete dadila eskatzen dugu.

Helburu   horiek   guztiak   lortzerakoan   berebiziko   garrantzia   du   "Europako   herrien benetako  batasun  bateruntz  Europar  Batasunaren  bilakaerak,  norberaren  lurralde mugen barne dauden herriekiko eta estatu gabeko nazioekiko sentikorra ez dena erruz izango baita sentikor munduan dauden gainontzeko herri eta nazioekiko. Ildo honetan, EAL osatzen duten gainontzeko alderdiekin eta erakundeekin elkarlanean jarraituko du osatzen  duten  gainontzeko  herrien  moduan  Euskal  Herriak  bere  eskumeneko  eta intereseko  gaietan  parte  hartze  zuzena  edukiko  duen  Europar  Batasun  berri  bat lortzearren.   Oinarrizko   Eskubideen   Gutuna   konstituzionalizatuko   duen   Batasuna, esparru orokorreko Betearazle baten, eta zirkunskripzio naturalen arabera hautatutako Legebiltzar baten artean benetako botere-banaketa finkatuko duena, Legebiltzar horrek Europako eskumeneko gaietan lege-gaitasun osoa edukiko duelarik, eta noski, kanpo- politika bakarrarekin.

Gure ahalegina eta erakundeetan ditugun ordezkarien zeregina, kasu honetan Gorte Nagusietako  Hauteskunde  hauetara  aurkezten  ditugunena,  helburu  horiek  lortzera bideratuko ditugu